وجود ندارد. آيرم از قول رئيس امنيه يزد خبر از اسارت دو نظامى و يك امنيه هنگام تعقيب سارقان داد و از توان آنها در بستن راهها نوشت. او از وزير جنگ درخواست كرد از آنجا كه فشنگ و اسلحه امنيه را قشون بايد تأمين كند «امر فرمايند اداره قشونى يزد مساعدت به امنيه نموده و تجهيزات لازم را در اختيارشان قرار دهد. آيرم در پايان از محدوديت ابزار جنگى لشكر جنوب نوشت و اين‌كه «متمنى است تكليفى در اين باب تعيين فرمايند.» ٨

* اطلاعاتى از طوايف اطراف اروميه‌

معتمد الوزاره‌ ٩ امروز در پاسخ به درخواست وزارت داخله، اطلاعاتى از طوايف اطراف اروميه نوشت و از طريق وزارت خارجه براى آن ارسال كرد. ايلات اطراف اروميه شامل ايل شكاك، بيكزادگان دشت، هركى، بيكزادگان مركور، زرزا و بخشى از طايفه مامش هستند. وى با تقسيم‌بندى هريك از اين ايلات به بخشهاى كوچكتر طايفه عبدوى را زيرمجموعه ايل شكاك ناميد و نوشت كه اسماعيل آقا سيميتقو رياست اين دو گروه را به عهده دارد. جمعيت طوايف اطراف اروميه نيز تا ١٢ هزار نفر برآورد شد. معتمد الوزاره با ذكر روستاهايى كه اين ايلات در آنها مستقر هستند، معيشت آنان را از طريق زراعت گندم، جو، ارزن و توتون ياد كرد. محل ييلاق آنها كوههاى اطراف و كوه معروف به شهيدان است كه حدفاصل خاك عثمانى و ايران است. اين طوايف با يكديگر صميمى هستند و از رئيسان خود اطاعت مى‌كنند. آنان در مواقع ضرورى تا سه هزار نفر سواره و پياده مسلح حاضر مى‌كنند. در آموزش اطفال خود كوشا نيستند و غير از اشنويه كه دو مكتب قديمى در آنجا فعال است كودكان به مدرسه نمى‌روند. زبان همگى با كمى تفاوت كردى است. ١٠

* ديدار رضا خان از مؤسسات خيريه و بيمارستان‌

امروز رضا خان از مريضخانه، دار الايتام، دار المجانين و دار العجزه ديدن كرده، سى تومان به مربى ژيمناستيك يكى از اين مراكز كمك كرد. وى از صنايع دستى توليد شده در مؤسسات ياد شده بازديد نمود و دو قطعه قاليچه به وى هديه شد. رضا خان سيصد رأس گوسفند براى غذاى زمستان اطفال نيز هديه كرد. وى قولهايى نيز براى جبران نبود و كمبود بودجه به اين مؤسسه‌ها داد. ١١

* زلزله در كلات‌

امروز «دو ساعت از آفتاب گذشته بود زلزله سخت و شديدى در كلات شده، سردرب مسجد جامع كه از آثار نادرى بوده، خراب و بعضى نقاط ديگر هم خرابى روى داده ولى بحمد اللّه كسى زير آوار نرفته است.» ١٢

* اظهار اطاعت كريم خان و صفر خان‌

كريم خان بلوچ و صفر خان بلوچ كه به واسطه شرارتهاى خود در مرزهاى شمال شرقى تحت تعقيب بودند بنابر گزارشى كه امروز از سرخس رسيده اين دو با اتباع خود با در دست داشتن شمشير و قرآن به اداره قشون سرخس آمده، پناهنده شدند «و اظهار مى‌دارند كه در مقابل اوامر و تعليمات اولياى امور مطيع و منقاد بوده و براى هرگونه خدمات و جانبازى در راه ايران حاضر» هستند. ١٣

______________________________
(١).FO E ٨٤٢ /٧٦٣١ .

(٢). يكرنگيان، سيرى در تاريخ ارتش ايران ...، ص ٣٣٠.

(٣). اسناد وزارت امور خارجه، ٨- ٣- ٤٦- ١٣٠١.

(٤). مجلل الدوله دولتشاهى از اعيان و شاهزادگان قاجار و فرزند سلطان ابراهيم ميرزاى مشكوه الدوله فرزند محمد على ميرزا فرزند فتحعليشاه قاجار و نواده دخترى پاشا خان امين الملك بود. وى به سال ١٢٥٦ ش در كرمانشاه به دنيا آمد. تحصيلاتش را در حدود سطح در موطن خويش انجام داد و براى ادامه تحصيل به فرانسه رفت. پس از بازگشت به ايران نايب الحكومه چند شهر شد و چندى نيز در مناطق مختلف حكومت نمود. در سال ١٣٠٢ ش رضا خان سردار سپه با دختر وى عصمت الملوك دولتشاهى ازدواج كرد و به همين علت وى از قاجار روى‌گردان شد و در زمره طرفداران رضا خان قرار گرفت. پس از انقراض سلسله قاجار و استقرار رضا خان در سلطنت، مجلل الدوله دولتشاهى در ٢٩ آذر ١٣٠٤ به رياست تشريفات داخلى دربار پهلوى تعيين گرديد و در جرگه درباريان قرار گرفت. وى در ٢ آبان ١٣١١ به علت سكته قلبى فوت كرد. وى از قماربازان معروف بود و بيشتر وقت خود را صرف آن مى‌كرد.

مخبر السلطنه هدايت علت مرگ مجلل الدوله را به علت باخت مبلغ ٢٥ هزار تومان در قمار دانسته است. ظاهرا شبى كه وى سكته كرد مبلغ ٢٥ هزار تومان به وكيل الملك ديبا رئيس حسابدارى دربار باخته بود. رضا شاه پس از اطلاع از اين ماجرا به ديبا دستور داد مبلغ مزبور را به وراث وى برگرداند و متعاقب همين از دربار اخراج و زندانى شد. (هدايت، (مخبر السلطنه)، خاطرات و خطرات، صفحات متعدد؛ صانعى، «يادى از رجال دربار رضا شاه پهلوى»، ...)؛ عاقلى، شرح حال رجال سياسى و ...، ج ٢، ص ٦٨٣).

(٥). روزنامه ايران، شم ١٢٠٣، ص ٤.

(٦). روزنامه اقدام، شم ٧٠، ص ٣.

(٧). همان‌جا.

(٨). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ٢، ص ٢٦.

(٩). ميرزا رحمت اللّه خان معتمد الوزاره كه بعدها نام خانوادگى معتمدى را برگزيد اهل اروميه بود. پس از پايان تحصيلات به استخدام وزارت امور خارجه درآمده، از كارمندان اداره كارگزارى، يعنى نمايندگى وزارت امور خارجه در زادگاهش شد. او در سالهاى پايانى جنگ جهانى اول كه اروميه شاهد حوادث بيمناك و آتشناكى شد، و بيشتر به صحنه برخورد هيأت‌هاى نظامى، سياسى و مذهبى خارجى تبديل شده بود و كارگزاران دولتى هم از آنجا دورى گزيده بودند، در مقام كفيل كارگزارى به ايفاى نقش در آن صحنه‌ها پرداخت كه به نوشته كسروى خود او هم در اين حوادث دست داشته است. معتمد الوزاره گزارشهاى مرتب و مفصلى از رخدادهاى محلى و مسائل مربوطه را تهيه و به كارگزارى ارسال كرد كه هم‌اكنون با عنوان «پرونده كارگزارى اروميه» در آرشيو وزارت امور خارجه ايران نگهدارى مى‌شود. همچنين شرحى از حوادث را به صورت روزانه از جمادى الوال ١٣٣٦/ اسفند ١٢٩٦ تا جمادى الاول ١٣٤٠/ بهمن ١٣٠٠ نوشته به صورت دفترچه تنظيم كرده بود. اين دفترچه به صورت كتابى با نام اروميه در محاربه عالمسوز به كوشش كاوه بيات به چاپ رسيده است. معتمد الوزاره در ١٣٠٠ ش مجبور به ترك اروميه شد. او پيش از بازگشت به اروميه رئيس كميسيون سرحدى ايران در ماكو بود. پس از بازگشت به اروميه در بازسازى شهر شركت كرد، مدتى هم رياست بلديه (شهردارى) اروميه را در عهده تصدى گرفت. آنگاه به وزارت امور خارجه بازگشت و در فاصله سالهاى ١٣٠٩ تا ١٣١٣ ش در كميسيون‌هاى مرزى ايران و افغانستان- محور دربند ذوالفقار تا كوه ملك سياه- و ايران و تركيه- مرز آرارات- عضويت يافت. در ١٣١٤ ش نايب كنسولگرى ايران در نجف و سال بعد هم كنسول ايران در سليمانيه شد. آخرين مشاغل مهم او تصدى كنسولگرى‌هاى ايران در خانقين (١٣٢٦ ش) و سليمانيه (بار دوم ١٣٢٨ ش) بوده است. وى در پاييز ١٣٣٤ ش درگذشت.

(كسروى، تاريخ هجده ساله آذربايجان، صفحات متعدد؛ معتمد الوزاره، رحمت اللّه خان، اروميه در محاربه عالمسوز، صفحات متعدد).

(١٠). اسناد وزارت امور خارجه، ٢٠ و ١٩ و ١٨- ٦- ٢٩- ١٣٠١.

(١١). روزنامه ايران، شم ١٢٠٥، ص ٣.

(١٢). همان‌جا.

(١٣). همان، شم ١٢٠٤، ص ٣.