امروز نصر الملك مراغه‌اى نماينده اعزامى عبد اللّه طهماسبى به كردستان عراق، همراه رشيد بيك و ميرزا عارف نمايندگان شيخ محمود وارد مراغه شد. آنها بر سر راه خود به تبريز و ديدار با امير لشكر شمال غرب با وثوق السلطان مأمور تذكره مراغه ديدار و گفت‌وگو كردند. وثوق السلطان خلاصه ديدار خود را از قول تازه‌واردان به وزارت امور خارجه گزارش داد و اقدامات اسماعيل آقا سيميتقو را پيش از آخرين تصميم او (گرفتن تأمين از مسئولان ايرانى و بازگشت به كشور) چنين نوشت: «اسماعيل آقا بعد از يأس از ايران و شكست اخير از نظاميان عثمانى و گرفتارى پسرش خسرو با مختصر سوار ميان عشاير حدود رفته و فردا فرد با رؤساى عشاير ملاقات، به هر وسيله آنها را حاضر قيام بر ضد» دولت ايران كرده و با بستن پيمان با آنان براى ديدار با مأموران انگليس عازم اربيل شد. او از آنجا نزد شيخ محمود رفت. «نظر به اين‌كه دو سال قبل انگليسها شيخ محمود را اسير و عيال و اطفالش فرارا به ايران آمده، اسماعيل آقا مدتى از آنها نگهدارى و فوق العاده محبت و احترامات كرده، حق بزرگى در ذمه شيخ داشته، رأى او را هم به دست آورده بر ضد ايران حاضر» كرد. در اين زمان كه نصر الملك در مرزها با رؤساى عشاير مشغول مذاكره بود، پى به موضوع برده و در سليمانيه با حضور شيخ محمود و سيميتقو مذاكراتى مى‌كند و بالاخره اسماعيل آقا حاضر مى‌شود از دولت مركزى ايران اطاعت كند. «راجع به قرار و ترتيب اين مسئله شيخ مزبور دو نفر نماينده فوق الذكر را همراه آقاى نصر الملك فرستاده كه با مذاكره با مقامات مربوطه و حصول اطمينان در مراجعت اسماعيل آقا را آورده در چهريق سكنا دهند.» ١٠

* مصادره املاك ايرانيان در تركستان‌

بنا به نوشته ژنرال كنسول ايران در عشق‌آباد «منازل و املاك ايرانيان تركستان چندى است برخلاف آن مواعيد و اطميناناتى كه برطبق اعلانات رسمى از طرف حكومت تركستان به ايرانيان داده شده بود» مصادره مى‌شود و دواير دولتى روسيه در آنها مستقر مى‌شوند. ايرانيان اين منطقه به شدت نگران و مضطرب هستند. وى با ذكر نمونه‌اى از تصرف‌خانه «مهدى يوسف حسين اف‌ميلانى» از ايرانيانى كه بيش از سى سال در عشق‌آباد ساكن بود و از معاريف شهر به شمار مى‌رفت نوشت كه خانه او را مصادره كردند، خود و خانواده‌اش آواره شدند. «در موقع حركت و انتقال اين پيرمرد مفلوج تمام كسانى كه در كوچه بوده و اين منظره را تماشا مى‌كردند، از درشكه‌چى، عرابه‌چى، عابرين، حتى اشخاصى كه مجرى اين امر بودند به گريه درآمدند.» با رسيدن اين گزارش، وزارت امور خارجه مراتب را به سفارت ايران در مسكو منعكس كرد تا موضوع پى‌گيرى شود. ١١

[تصوير] نمايى از تركستان قديم‌

______________________________
(١). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ١٨، ص ٦.

(٢). همان، پ ١١، ص ٢٠.

(٣). همان، پ ١٠، صص ٨٧ تا ٩١.

(٤). روزنامه ايران، شم ١٣٠٩، ص ٢.

(٥). همان‌جا.

(٦). همان‌جا.

(٧). همان‌جا.

(٨). روزنامه اتحاد، شم ٢٨٩، ص ٢.

(٩). امير بهادر، خاطرات جعفر قلى خان سردار ...، ص ٨٥.

(١٠). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ٣، صص ٦٢ و ٦٣.

(١١). اسناد وزارت امور خارجه، ٤ و ٥- ٣٩- ١٦- ١٣٠٢.