مشير الدوله در تير ١٢٩٩ وزير خارجه بود. اسد اللّه قديمى در كودتاى ١٢٩٩ از طرف حكومت وقت بازداشت شد و به زندان افتاد و در طول حكومت سيد ضياء الدين همراه با عده‌اى از رجال و افسران در زندان به‌سر برد. با سقوط سيد ضياء و نخست‌وزيرى قوام السلطنه در سال ١٣٠٠ ش به ترتيب وزارت پست و تلگراف، عدليه و وزارت امور خارجه را تصدى نمود. يك سال بعد در نخست‌وزيرى دوم قوام السلطنه بار ديگر وزارت عدليه را برعهده گرفت. مشار السلطنه در آذر ١٣١٤ در تهران درگذشت و در مقبره خانوادگى خود در امام‌زاده صالح تجريش مدفون گشت. (دولتهاى ايران از ميرزا نصر اللّه خان مشير الدوله تا ...، صص ١٢٨، ١٢٥، ١٢٤، ١٢٠، ١٠٨، ١٠٤، ١٠٣، ١٠٢، ٧٨؛ مرسلوند، زندگينامه رجال و مشاهير ايران، ج ٥، ص ١٦٢؛ عاقلى، شرح حال رجال سياسى و ...، ج ٢، صص ١١٩٧- ١١٩٦).

[تصوير] اسد اللّه قديمى نوايى‌

______________________________
(١١). روزنامه ايران، شم ١٢٨٥، ص ٢.

(١٢). دكتر ژوزف منار فرانسوى اولين رئيس انستيتو پاستور ايران بود. در ١٢٩٨ ش دولت ايران برآن شد روابط علمى خود را با كشور فرانسه تجديد كند و در اين راستا به فكر استخدام پزشكان فرانسوى افتاد. به هيمن منظور، هيأت نمايندگى سياسى ايران به همراه عده‌اى از پزشكان عازم اروپا شدند تا در انتخاب پزشكان فرانسوى اقدام كنند. هيأت مزبور در ٢٣ اكتبر ١٩١٩ با اميل رو، رئيس انستيتو پاستور پاريس، ملاقات كرده، در همان ديدار اساس و شالوده تأسيس انستيتو پاستور ايران را پى ريختند. سه ماه بعد، انستيتوى علمى و بهداشتى به نام انستيتو پاستور در ايران تأسيس شد و دكتر ژوزف منار فرانسوى از سوى اميل رو براى رياست انستيتو پاستور ايران برگزيده شد و متعاقب آن در اوت ١٩٢٠ وارد تهران شد. او در آغاز در خانه‌اى اجاره‌اى مستقر شد و به سرعت به ساختن پاره‌اى از واكسنها كه در درجه اول مورد نياز مردم ايران بود پرداخت؛ بعدها در زمين‌هايى كه از سوى عبد الحسين فرمانفرماييان به او واگذار شد اقدام به ساختمان آزمايشگاههايى نمود كه بيش از سى سال مورد استفاده انستيتو پاستور ايران قرار داشت. عده‌اى از جوانان ايرانى از جمله دكتر ابو القاسم بهرامى معلم علوم طبيعى مدرسه دار الفنون، دكتر حسين مشعوف، دكتر سيد حسن ميردامادى و دكتر على محمد ثمرى با منار براى آموختن دانشى كه تا آن وقت در ايران سابقه نداشت همكارى صميمانه‌اى داشته‌اند و اكثر آنان بعدها به مقامات عالى علمى و دانشگاهى نائل آمدند. دكتر منار فرانسوى پس از پنج سال خدمت در ايران سرانجام در ١٩٢٥ م به كشورش بازگشت و پس از وى كفالت انستيتو پاستور ايران به همكار نزديك او، دكتر ابو القاسم بهرامى، سپرده شد (قدسى، تاريخچه انستيتو پاستور ايران، صص ١٨- ١٤).

(١٣). روزنامه ايران، شم ١٢٨٥، ص ٣.

(١٤). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، س ١٣٠٢، پ ٣٢، ص ٥٢؛ موضوع شركت لاهوتى در كنگره كمونيستها بعدها توسط سفارت ايران در مسكو بدين شكل اصلاح شد كه «مشار اليه در يكى از مدارس السنه شرقى مسكو مشغول تدريس است و خبر دخالت او در كنگره مذكور خالى از صحت مى‌باشد.» (همان، پ ٣٢، ص ٥٠).