خيلى زودتر از آنچه تصور مى‌رفت، چهره واقعى خود را نشان داد و در اولين مقاومت مجلس در مقابل رئيس دولت، حائرى‌زاده نيز كم‌كم از وى روى برگردانيد و مشغول اجراى سياستهاى خاص خود شد. چندى بعد قوام السلطنه جاى خود را به حكيم الملك داد و حكيم الملك نيز كابينه را به هژير سپرد و هژير هم تحويل ساعد داد. حائرى‌زاده در حكومت اين افراد در نقش يك اقليت تندرو قرار گرفت و با چند تن ديگر از وكلا به استيضاح و ساقط كردن دولتها پرداختند. در انتخابات دوره شانزدهم چند تن از افراد جبهه ملى از تهران به مجلس راه يافتند كه از جمله آنها حائرى‌زاده عضو اين جبهه بود. در همين دوره با مساعى اقليت ٧ نفرى جبهه ملى، انديشه ملى شدن صنعت نفت قوت گرفت. حائرى‌زاده در دوره بعد هم وكيل تهران شد و در جريان ملى شدن صنعت نفت بسيار كوشيد. ابتدا موافق دكتر مصدق بود و همراه او در تحصن دربار شركت كرد. اما در اين دوره جبهه ملى از هم پاشيد و حائرى‌زاده نيز در صف مخالفان قرار گرفته، با دولت مصدق كه خود در به قدرت رسيدن آن نقش داشت درآويخت. او علاقه‌مند بود كه با عنوان سفير فوق العاده و سيّار به كشورهاى اروپايى برود ولى دولت به خواسته او اعتنا نكرد و او هم در صف مخالفين جدى قرار گرفت.

بعد از انحلال دوره هفدهم، حائرى‌زاده تحت تعقيب قرار گرفت كه سرانجام كودتاى ٢٨ مرداد ١٣٣٢ او را نجات داد و مورد توجه سپهبد فضل اللّه زاهدى قرار گرفت و به سفارت سيّار اعزام شد. در انتخابات دوره هجدهم وكيل اول تهران گرديد. ولى به علت خوى مخالفتى كه با همه دولتها داشت با زاهدى نيز نساخت و به صف مخالفين او پيوست.

حائرى‌زاده تا پايان دوره هجدهم در مجلس بود؛ و بعد از آن ديگر نتوانست كارى انجام دهد و با حقوق بازنشستگى و رتبه يازده قضايى امرار معاش مى‌كرد. در طول حيات سياسى خود، مدتى زندانى بود و زمانى نيز در تبعيد به سر برد. مرگ او در سن ٨٤ سالگى و در ١٣٥١ ش در تهران روى داد. (رائين، اسناد خانه سدان، ص ٩٥؛ عاقلى، خاطرات يك نخست‌وزير، صص ٤٣٠- ٤٢٩؛ همو، شرح حال رجال سياسى و ...، ج ١، صص ٥٦٧- ٥٦٥؛ مدرسى، مدرس، ج ٢، ص ١٩٠).

______________________________
(٣). روزنامه اتحاد، شم ٢١٧، صص ١ و ٢.

(٤). روزنامه اقدام، شم ٦٢، ص ٢.

(٥). اسحق خان مفخم الدوله مشهور به پرنس اسحق خان مفخم الدوله كه بعدها شهرت مفخم گرفت، پسر ميرزا عبد الغنى در دى ١٢٣٩ در تبريز زاده شد.

در مدرسه نظامى آنجا تحصيلاتش را به پايان رسانيد. چندى به اروپا رفت و در علوم سياسى ليسانس گرفت.

[تصوير] مفخم الدوله‌

پس از مراجعت به ايران در وزارت امور خارجه مشغول كار شد. مدتى آتاشه (وابسته) سفارت ايران در روسيه بود. چند سالى هم در خاك عثمانى (تركيه) خدمت كرد. آنگاه ژنرال قنسول ايران در مصر شد كه در طول شش سال خدمت در آن كشور ثروت قابل توجهى اندوخت. زمانى كه مأموريتش در مصر به پايان رسيد به تهران آمده، در سايه تقديم هدايايى ژنرال آجوادان شاه و رئيس دفتر ميرزا على اصغر خان امين السلطان شد. همچنين لقب مفخم الدوله گرفت. پرنس مفخم الدوله در سفر اول مظفر الدين شاه به اروپا كه از ملازمان بود، به وزير مختارى ايران در واشنگتن منصوب گرديد، كه همزمان با آن در كشورهاى مكزيك، برزيل و آرژانتين هم وزير مختار بود.

در اوايل نهضت مشروطيت وزير مختار ايران در روسيه شد. وزير مختارى ايران در ايتاليا، روسيه (بار دوم)، اطريش، سوئد، نروژ، انگلستان و بار ديگر ايتاليا ديگر مشاغل اوست. وى در ١٣٠١ ش به سفارت كبراى ايران در تركيه رفت كه بعد از دو سال جايش را به سيد محمد صادق طباطبايى سپرد.

مفخم الدوله دختر بيوه ميرزا نصر اللّه خان مشير الدوله را به زنى داشته، از پشتيبانى برادران همسرش، ميرزا حسين خان مشير الدوله و ميرزا حسن خان مؤتمن الملك، تا زمانى كه مصدر كار بودند، برخوردار بوده است. او در ٢٤ مرداد ١٣١٨ در لوزان درگذشت؛ جنازه‌اش براى دفن به ايران منتقل و در تهران به خاك سپرده شد. (بامداد، شرح حال رجال ايران، ج ١، صص ١٠٨ تا ١١٠؛ عاقلى، شرح حال رجال سياسى و ...، ج ٣، صص ١٥١٣ تا ١٥١٥؛ علوى، رجال عصر مشروطيت، صص ١١١ و ١١٢).

(٦). روزنامه اقدام، شم ٦٢، ص ٢.

(٧). روزنامه ايران، شم ١١٩٠، ص ٢.

(٨). همان‌جا.

(٩). همان، ص ٣.

(١٠).FO E ٧٤٨٠١ /٥٨٢ /٤٣ .

(١١). روزنامه ايران، شم ١١٩٠، ص ٣.

(١٢). روزنامه شفق سرخ، شم ٥٧، ص ٢.

(١٣). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ٥، ص ٦٩. برخى منابع رسمى اعزام نيرو براى سركوب ايل چهارراهى (طايفه‌اى از ايلات ممسنى فارس) را ١٢ مرداد ذكر كرده‌اند كه اشتباه است. ١٢ مرداد روز ارسال گزارش است. (ر. ك: ٣٥/ ١٣٠١، ص ٢٢).

(١٤). همان، پ ٥، ص ٦٨.