روزنامه اوقات عراق مقاله‌اى به چاپ رسانده و در آن‌جا آورده است كه جزيره قشم از ١٨٠٩ متعلق به انگليس بوده و پرچم آن كشور در اين جزيره بلند است. كنسول ايران در بصره با ارسال اين خبر به وزارت امور خارجه پرسيد: «هرگاه بايد تكذيب شود امر فرماييد.» ١٠ با رسيدن اين خبر به وزارت امور خارجه، دستور تكذيب آن داده شد. ١١

* منصب آجودانى براى معتمد الدوله‌

رضا خان وزير جنگ امروز اسماعيل ميرزا معتمد الدوله پسر ظل السلطان را به آجودانى خود برگزيد. «صاحب‌منصب «دوبرلين» سابق اسماعيل ميرزا معتمد الدوله از تاريخ اول دلو هذه السنه (اول بهمن سال جارى) با رتبه سلطانى به سمت آجودانى منصوب مى‌گردد.» ١٢

______________________________
(١). روزنامه ايران، شم ١٣٠٩، صص ١ و ٢.

(٢). روزنامه اتحاد، شم ٢٨٩، ص ٢.

(٣). روزنامه ايران، شم ١٣٠٩، ص ٢.

(٤). دوران مأموريت محيى الدين پاشا در اوايل سده اخير در تهران همزمان با روى كار آمدن مصطفى كمال (آتاتورك) و تأسيس دولت جمهورى تركيه بود. با اين‌كه در ورود به تهران به‌واسطه پيروزيهاى مصطفى كمال پاشا بر يونان و احساسات ضد انگليسى حاكم بر ايران با خرسندى مواجه گشت، اما طولى نكشيد كه زبرى و نادانى محيى الدين پاشا كه مرد خشن نظامى و خشكى بود، موجب گرديد كه اين شادى و اميدوارى چندان نپايد تا اينكه از سفارت تركيه در تهران بركنار شد و به جاى او ممدوح شوكت بيك كه يك فرد ايران‌دوست بود به تهران آمد. (انتظام، خاطرات، صص ١٥٢ و ١٥٣).

(٥). روزنامه ايران، شم ١٣٠٨، ص ٢.

(٦). اسناد وزارت امور خارجه، ٢- ٢٣- ٣٢- ١٣٠١.

(٧). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ١٥، ص ١٠. قاسم خان والى يا پوروالى معروف به سردار همايون فرزند على خان والى در سال ١٢٥٣ ش به دنيا آمد. پس از تحصيلات مقدماتى براى ادامه تحصيل عازم فرانسه شد و در مدرسه معروف سن‌سير به تحصيل اشتغال ورزيد. وى دانشكده نظامى آنجا را به پايان رسانيد و پس از بازگشت به ايران وارد خدمت دولتى گرديد. او بنا به پيشنهاد و صلاحديد امير نظام گروسى به ژنرال آجودانى محمد على ميرزا وليعهد منصوب شد. قاسم خان والى در اولين اقدام در تبريز به آوردن يك دستگاه ماشين چاپ با حروف سربى اهتمام ورزيد و مطبعه مجهزى درست كرد. او همچنين گارد مخصوص تشكيل داد و در تأسيس شركت تلفن و كارخانه برق تلاش بسيار نمود.

هنگامى كه حسين قلى خان نظام السلطنه با سمت پيشكار وليعهد به آذربايجان رفت براى قاسم خان درجه امير تومانى گرفت و او را به معاونت قشون آنجا برگزيد. در سال ١٣٢٤ ق به فرماندهى قشون آذربايجان انتصاب يافت و در اين سمت در تأسيس بلديه (شهردارى) تبريز همت گماشت. او در سال ١٢٩١ ش به رياست كل شهربانى و درجه سردارى رسيد و سردار همايون لقب يافت. سردار همايون سپس به حكومت تهران منصوب شد و مدتى نيز فرماندهى بريگاد مركزى را برعهده گرفت. او در ١٢٩٧ در كابينه وثوق الدوله به‌عنوان كفالت وزارت جنگ معرفى شد و سپس رياست تفتيش قشون و حكومت اراك را تصدى نمود. در اواخر ١٢٩٩ فرماندهى ديويزيون قزاق را عهده‌دار گرديد. سردار همايون همان كسى است كه احمد شاه وى را براى متوقف ساختن حركت قزاقان از قزوين به تهران به آن شهر فرستاد، وى نيز با شتاب به استقبال اردوى قزاق رفت، اما به محض رسيدن بازداشت شد.

وى در سال ١٣٠١ با درجه سرلشگرى داخل نظام نوين ارتش شد و به عضويت شوراى عالى نظام و مدتى نيز به رياست تفتيش مالى ارتش برگزيده گشت و سرانجام در ٢٣ مرداد ١٣١٢ در شهر اروميه درگذشت و در صحن امام‌زاده ابراهيم چهار فرسنگى آن شهر به خاك سپرده شد.

(سيفى فمى تفرشى، نظم و نظميه در دوره قاجار، صص ١٧٩- ١٧٨؛ عاقلى، شرح حال رجال سياسى و ...، ج ٣، صص ١٦٩١- ١٦٨٩؛ سرمد، اعزام محصل به خارج از كشور (در دوره قاجاريه)، ص ٤٧١).

(٨). روزنامه اتحاد، شم ٢٨٩، ص ٢.

(٩). عاقلى، داور و عدليه، ص ٣٢؛ اين روزنامه در تهران و به مديريت و صاحب‌امتيازى ميرزا على اكبر خان داور تأسيس و شماره اول آن روز يكشنبه ٨ دلو (بهمن) ١٣٠١ منتشر شده است. داور پيش از اين فعاليت سياسى خود را با نمايندگى دوره چهارم مجلس شوراى ملى آغاز كرده بود. او از خوار و ورامين انتخاب گرديد و در ١٠ ميزان (مهر) ١٣٠١ اعتبارنامه‌اش با اكثريت آرا تصويب گرديد. دفتر روزنامه مرد آزاد در تهران در خيابان علاء الدوله بود و طرز انتشار آن از ابتدا روزانه و با قطع بزرگ و در چهار صفحه در چاپ‌خانه بوسفور چاپ و توزيع مى‌گرديد. در عنوان روزنامه، بالا اسم روزنامه (مرد آزاد) عبارت «اول اصلاح اقتصادى» درج شده بود. محمد صدر هاشمى درباره مشى اين روزنامه مى‌نويسد مرد آزاد داراى سرمقاله‌هاى تند و آتشين و در اغلب مسائل با وزرا و وكلاى مجلس مخالف و داراى عقايد و نظريات سياسى است. سرمقاله‌هاى روزنامه در ستون اول شروع و به‌عنوان «يادداشت يوميه» نوشته مى‌شد. در سرمقاله شماره اول كه تنظيم آن مصادف با تغيير كابينه بود و دولت درصدد تأسيس بود- كه در آن آقاى مستوفى الممالك نامزد رياست الوزراء بوده است- داور با رياست وزرايى مستوفى الممالك به شدت مخالفت نموده و معتقد است بايد يك نفر جوان مأمور تشكيل كابينه گردد، نه كسانى كه در عهد استبداد با شال و قبا براى سلام حاضر مى‌شده‌اند. به غير از سرمقاله روزنامه، بقيه مطالب آن شامل مقالات مختلف و مذاكرات مجلس شوراى ملى و اخبار داخلى و خلاصه‌اى از اخبار خارجى بوده است (صدر هاشمى، تاريخ جرايد و مطبوعات ايران، ج ٤، صص ٢٠٢- ٢٠١).

(١٠). اسناد وزارت امور خارجه، ٨- ٢٠- ٥١- ١٣٠١.

(١١). همان، ٣- ٢٠- ٥١- ١٣٠١.

(١٢). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ١٥، ص ١٣. نكته قابل توجه در اين خبر تغيير رفتار رضا خان، وزير جنگ، نسبت به معتمد الدوله از تهديد به تشويق است. رضا خان تهديدات زيادى نسبت به معتمد الدوله روا مى‌داشت. اين تهديدات وقتى شروع شد كه رضا خان متوجه شد معتمد الدوله ماترك پدرش، ظل السلطان در بانك سوئيس را يك تنه مال خود كرده است. وزير جنگ راضى شد كه نيمى از اين پول به وزارت جنگ داده شود تا از تعقيب موضوع منصرف شود. اينك روشن نيست چه حوادثى رخ داده كه آن تهديدها تبديل به تشويقى تا حد انتصاب به سمت آجودانى گرديده است.