(١٠). پيش از آنكه عثمانى‌ها بر مصر تسلط يابند خلفاى عباسى و اموى و فاطمى بر آن حكم مى‌راندند. در ١٥١٧ م مصر به دست عثمانيها افتاده، نزديك به دو سده تحت سلطه آنها ماند. در ١٧٩٨ م ناپلئون بناپارت فرانسوى به آنها هجوم برد و خاك آن را فتح كرد. تا اينكه چندى بعد در ١٨٠٥ م محمد على پاشا از سوى دولت عثمانى پاشاى مصر شد و سلسله جديدى را در آن بنيان نهاد. پاشاهايى كه پس از وى در مصر به قدرت رسيدند، همگى از عقاب او بودند. اگرچه در اين دوران، سرزمين مصر رسما بخشى از امپراتورى عثمانى محسوب مى‌شد و حاكمان مصر فرمان حكومت خود را از سلطان عثمانى مى‌گرفتند، اما اين امر، كاملا تشريفاتى بود و اعقاب محمد على با لقب خديو (پادشاه) با استقلال بر مصر حكومت مى‌كردند. با ضعف روزافزون دولت عثمانى، نفوذ آن دولت در مصر بالمره از بين رفت و دولتهاى اروپايى بويژه مصر و انگلستان در امور مصر به دخالت و گسترش نفوذ خود پرداختند؛ در ١٨٨١ م اعتراضاتى بر ضد دخالت بيگانگان برپا شد كه پس از حدود يك سال سرانجام توفيق پاشا چاره‌اى جز اين نديد كه يك دولت ملى روى كار آيد. اما انگلستان كه همواره مترصد تسلط بر مصر بود او را يارى داد تا دولت ملى را ساقط كند. در ١٨٨٢ م قواى انگليسى بندر اسكندريه را كه به اعتراض برخاسته بودند بمباران كرد. از اين به بعد سلطه و نفوذ انگلستان در مصر روزبروز بيشتر شد تا سرانجام هنگام جنگ جهانى اول (١٩١٤ م) كه دولت عثمانى به قدرتهاى مركزى اروپا پيوست انگلستان مصر را رسما به تحت الحمايگى خود درآورد و حسين كامل را به خديوى مصر گماشت. پس از پايان جنگ، مليون اعضاى حزب «وفد» به رياست زغلول پاشا مصرانه خواستار آزادى سرزمينشان شدند كه به دنبال آن در ١٩٢٢ م/ ١٣٠١ ش انگليسها قراردادى را مبنى بر استقلال مصر امضا و اعلاميه‌اى را هم در اين‌باره منتشر كردند. اين قرارداد بعد از مدتى تأخير سال بعد به اجرا درآمد و با پادشاهى ملك فؤاد اول، مصر صورت مملكتى مشروطه‌اى و پارلمانى پيدا كرد.

[تصوير] انگليسيها در مصر ١٩١٧ م‌

(١١). غنى، ايران، برآمدن رضا خان ...، ص ٢٧١، به نقل از:

Fo E ١٧٣/ ٥٠٨٧, Loraine to Curzon, ٠٣ March ٢٢٩١

(١٢). فعاليتهاى كمونيستى در دوره ...، صص ١٩ و ٢٠.

(١٣). اسناد روحانيت و مجلس، ج ٢، صص ١٣٩ و ١٤٠.