روز شمار تاريخ معاصر ايران - فراهانى، حسن - الصفحة ٧٨
* ورود تقىزاده به مسكو
سيد حسن تقىزاده به عنوان رئيس هيأت اعزامى ايران براى مذاكره با مسئولان دولت روسيه شوروى امروز وارد مسكو شد و در سفارت ايران منزل كرد. ٦
[تصوير] نمايى از شهر مسكو
______________________________
(١). سازمان اسناد ملى ايران، سند شم
٢٩٣٠٠٥٦٥٠، آرشيو ٢٠٣ ف ل ب آ ا، شم ميكروفيلم ٠٠٤٥٠٠٤١.
(٢). جنبش ميرزا كوچك خان بنابر ...، ص ١٥٣.
(٣). همان، ص ١٥٤.
(٤). اسد اللّه يمين اسفنديارى معروف به يمين الممالك- كه در اين خبر از او يمين الملك ياد شده و به نظر مىرسد درست هم باشد- فرزند جعفر خان يمين الممالك مازندرانى در ١٢٦٥ ش در تهران متولد شد. وى از خاندان معروف اسفنديارى مازندران است. تحصيلات خود را در مدارس سنلويى و دار الفنون به پايان برد؛ سپس به خدمت وزارت خارجه درآمد و به عضويت ژنرال قونسولگرى ايران در تفليس منصوب و به آن شهر سفر كرد. پس از مدتى به ايران بازگشت و به عضويت اداره تذكره درآمد و ابتدا معاونت و مدتى بعد رياست كل اداره تذكره را عهدهدار شد. در ١٣٢٣ ق لقب موفق السلطنه گرفت. پس از آن سمتهاى زير را برعهده داشت: رياست يكى از شعب محاكمات وزارت خارجه، كارگزار و كفيل حكومت سلطانآباد (اراك)، عضويت كميسيون تفكيك تابعيت ايران و عثمانى در كردستان و معاونت و كفالت آن حكومت، كارگزارى اراك، كارگزارى اصفهان، كارگزار كل بنادر خليج فارس و حكومت بنادر جنوب، مأمور مخصوص از سوى دولت براى محو آثار جنگى بيگانه بعد از جنگ جهانى اول در آن حدود، ژنرال قنسولگرى ايران در بادكوبه، سرپرستى اولين دسته محصلين ايرانى به اروپا در ١٣٠٧ ش، حكومت مازندران و تنكابن.
در ايامى كه حكومت تنكابن را داشت از سوى رضا شاه از سمت خود عزل گرديد و به تهران بازگشت و به مشاغل آزاد روى آورد. تأسيس شركت رازان براى ساختمان قسمتى از راهآهن جنوب، بازرسى كل شركت تلفن، رياست هيأت مديره شركت رى، رياست هيأت مديره كنسرسيوم ساختمان، رياست تصفيه شركت راه، بازرسى كل شركت حرير از مشاغل و پستهاى وى در دوره كنارهگيرىاش از پستها و سمتهاى دولتى است.
يمين الممالك پس از شهريور ١٣٢٠ و روى كار آمدن محمد رضا پهلوى فعاليت بيشترى در امور سياسى از خود نشان داد و در دورههاى سيزدهم و چهاردهم و پانزدهم از بابل به نمايندگى مجلس شوراى ملى انتخاب گرديد. او در دوره اول و دوم سنا نيز سناتور انتخابى مازندران بود. او به بيمارى فشار خون مبتلا بود و سرانجام در ٢٣ بهمن ١٣٣٢ چشم از جهان فروبست. (روزنامه پست تهران، شم ١٦٩ (٢٣ بهمن ١٣٣٢)، صص ١ و ٧؛ شايان، شرح حال رجال معاصر مازندران، ص ٦٤؛ عاقلى، شرح حال رجال سياسى و ...، ج ٣، صص ١٨١٧ و ١٨١٨).
(٥). روزنامه اتحاد، شم ١٥٧، ص ٢.
(٦). تقىزاده، زندگى طوفانى (خاطرات)، ص ١٩٠.