طبى به انستيتو پاستور رفته، از دواير و شعب و آزمايشگاههاى آن ديدن كردند. آنان از دكتر «منار» فرانسوى رئيس انستيتو پاستور و خدمات او قدرشناسى كردند. ١١

* ابلاغ قانون الحاق اجاره آب كوهرنگ به زاينده‌رود

مشير الدوله رئيس الوزراء قانون الحاق اجاره آب كوهرنگ به زاينده‌رود را كه در مجلس شوراى ملى تصويب شده بود به وزارت ماليه ابلاغ كرد. «ماده ١: مجلس شوراى ملى براى تهيه وسايل الحاق آب كوهرنگ به زاينده‌رود مبلغ ٣٠٠ هزار تومان به وزارت فوائد عامه مى‌دهد. ماده ٢: ٢٠٠ هزار تومان از مبلغ مزبور را وزارت ماليه از اهالى آبخور زاينده‌رود استقراض نموده بعد از جريان و الحاق آب كوهرنگ به زاينده‌رود در ظرف ١٥ سال به اقساط متساويه از محل ماليات اصفهان به قرض‌دهندگان مسترد خواهد شد و يكصد هزار تومان بلاعوض به عهده خود قرض‌دهندگان خواهد بود و در صورت عدم موفقيت كليه ٣٠٠ هزار تومان برعهده قرض‌دهندگان بوده و به دولت وجهى تعلق نخواهد گرفت.

ماده ٣: چنانچه از الحاق آب كوهرنگ به زاينده‌رود خساراتى به محلى وارد شود ... به تصديق اهالى خبره جبران آن بر عهده خود مالكين آبخور زاينده‌رود خواهد بود.» ١٢

* بالا رفتن پرچم كنسولگرى شوروى در كرمانشاه‌

امروز ساعت ٢ بعد از ظهر در مراسمى كه با حضور مسئولين شهر كرمانشاه و كنسول شوروى در محل كنسولگرى آن كشور برپا شد پرچم روسيه شوروى بالا رفت. در اين مراسم كنسول به زبان روسى نطق مفصلى ايراد نمود و در مقابل نيز حاكم كرمانشاه در سخنرانى خود از دوستى بين دو كشور صحبت كرد. شب‌هنگام نيز رؤساى ادارات در ميهمانى شام كنسولگرى حاضر شدند. ١٣

* حركت گروهى از اهالى سقز به حماميان‌

به دنبال حضور اتباع سيميتقو در سقز براى بهره‌مندى از عوايد حكومت آن شهر و مخالفت بزرگان شهر با اين موضوع (ر. ك: ١٨ فروردين) بيش از دويست نفر از تجار و اصناف و ديگر اهالى پس از تعطيل اماكن كسب به نشانه اعتراض به حماميان رفتند تا اعتراض خود را به اميراسعد اعلام كنند.

امير اسعد اظهارات سقزيها را نپذيرفت، چون «سقز از طرف شخص اسماعيل آقا ... اعطا شده خواهش من پذيرفته نخواهد شد.» ١٤

* آمار وزارت معارف از دانش‌آموزان و مدارس‌

وزارت معارف امروز اعلام كرد كه كشور در سال گذشته با ٤٤٠ باب دبستان دولتى و ٠٠٠/ ٤٣ محصل، ٤٦ باب دبيرستان دولتى و ٩٣٠٠ دانش‌آموز روند تحصيلى خود را پى گرفته است. ١٥

* دستور دستگيرى سردار عشاير قراچه‌داغى‌

دستور دستگيرى سردار عشاير قراچه‌داغى صادر شد. در جلسه‌اى كه معاريف و اعيان و تجار تبريز براى گفت‌وگو درباره نان و آذوقه آذربايجان برگزار كرده بودند، دستور دستگيرى سردار عشاير هم داده شد. در اين جلسه مصدق السلطنه والى آذربايجان گفت: «راپرتهايى كه روز ورود اينجانب در سيئات اعمال آنها رسيده، حقيقت، من از گفتن آنها شرم دارم و از قرارى كه مى‌شنوم مى‌گويند سردار ارشد و سردار عشاير ثروتى كه از اموال مردم جمع كرده و پولهايى كه در سايه تدليسات خودشان از دولت گرفته و در اين مدت اسلحه و مهمات معتنابهى با اسامى مختلفه از ذخيره دولت برده، به علاوه از خوانين قراچه‌داغ خلع سلاح كرده كه در آبخواره كه محل نشيمن آنها است ذخيره درست كرده‌اند. از اموال و احشام رعاياى آن صفحات رمه‌هاى گوسفند و گله‌هاى گاو ... ترتيب داده ...» ١٦

______________________________
(١). مكى، تاريخ بيست ساله ايران، ج ٢، ص ٨٠. برخى منابع علت اين درگيرى را به رضا خان وزير جنگ نسبت داده‌اند از اين قرار كه به دنبال درخواست نماينده سياسى شوروى، روتشتين از رضا خان براى لغو حكومت نظامى، «سردارسپه براى شانه خالى كردن از زير بار قولى كه به سفير روس در مورد الغاى حكومت نظامى داده بود پى بهانه مى‌گشت و منتظر بود كه انقلابى در شهر ايجاد شود و آن را دستاويز قرار دهد و حكومت نظامى همچنان استوار برجاى بماند ... و اين موضوع بهانه‌اى به دست سردارسپه داد كه اگر حكومت نظامى ملغى شود اوضاع چنين و چنان خواهد شد و امنيت از مردم سلب خواهد گرديد.» (همان) غير از اين- و چه بسا با اين- تحركات «تشكيلات صهيونيست ايران» را نيز نبايد از نظر دور داشت كه در تشويق يهوديان ايران براى مهاجرت به فلسطين مى‌كوشيدند. چنانچه در ميان گزارشهاى بعدى خواهيد خواند مهاجرت يهوديان ايران به فلسطين به يكى از معضلات دولت ايران تبديل مى‌شود. به‌هرحال «دست عمال سردارسپه مسلما بى‌مداخله نبوده و اين يكى از كارهاى بى‌رويه اين روزهاى اوست.» (مستوفى، تاريخ اجتماعى و ادارى ...، ج ٣، ص ٥٠٠).

(٢). براى آگاهى از زندگى مشار الدوله، ر. ك: همين كتاب، ج ١، ص ٣٥.

(٣). سازمان اسناد ملى ايران، سند شم ٢٩٣٠٠٣٢٥٧، آرشيو ٦٠٤ ع ٣ ب آ ا، شم ميكروفيلم ٠٠٢٢٠١٥٦.

(٤). براى آگاهى از خلاصه زندگى و مشاغل و مناصب آرنولد ويلسن، ر. ك:

همين كتاب، ج ١، ص ٣٤٨.

(٥). سازمان اسناد ملى ايران، سند شم ٢٩٣٠٠٣٢٥٧، آرشيو ٦٠٤ ع ٣ ب آ ا، شم ميكروفيلم ٠٠٢٢٠١٥٦.

(٦). روزنامه ايران، شم ١١١٢، ص ٢. تجار ايرانى براى گرفتن رواديد روسيه شوروى پول پرداخت مى‌كردند. براى نمونه كنسول شوروى در استرآباد از هر ايرانى متقاضى تذكره پانزده منات طلا مى‌گرفت و آن را صادر مى‌كرد. اما يك ماه و نيم بعد اين رويه متوقف شد. و چه بسا اين تصميم مقامات ايرانى در برابر چنان رويه‌اى بوده باشد. البته ايران نيز پيش از اين مقابله به مثل كرد و از كارگزار خود در بادكوبه خواست كه معادل همان مبلغ را از اتباع روسيه شوروى براى ورود به ايران بگيرد. اما از آنجا كه تعداد ايرانيان متقاضى براى رفتن به همسايه شمالى بسيار بيشتر از متقاضيان روسى براى ورود به ايران بود، اين مقابله به مثل چندان مؤثر نيفتاد و در نهايت پس از مشورت با سفارت شوروى بنا شد از تجار ايرانى پنج منات بگيرند و رواديد بدهند. (مقصودلو، مخابرات استرآباد ...، ج ٢، ص ٨١١).

(٧). روزنامه ايران، شم ١١١٢، ص ٢.

(٨). رضا قلى خان هدايت ملقب به نير الملك از افراد خانواده هدايت كه در دوره قاجار و پهلوى صاحب نفوذ بودند، فرزند جعفر قلى خان نير الملك است كه در ١٢٥٠ ش در تهران چشم به جهان گشود. پس از طى دوره مقدماتى، براى تحصيل به مدرسه دار الفنون رفت و در آنجا زبانهاى انگليسى و فرانسه را آموخت. با اتمام تحصيلاتش به فرمان ناصر الدين شاه نايب رئيس مدرسه شد و هم‌زمان به تدريس پرداخت. در ١٣١٤ ق به جاى پدر رئيس مدرسه دار الفنون شد و تا چند سال مدرسه را اداره مى‌كرد. در ١٣٢٩ ق معاون وزارت معارف و اوقاف شد. در ١٣٣٤ ق با مرگ پدر و به جاى او نير الملك لقب گرفت.

نير الملك سه دوره وزير شد. در كابينه مشير الدوله از تير تا آبان ١٢٩٩ وزير پست و تلگراف، در كابينه سيد ضياء الدين طباطبايى از اسفند ١٢٩٩ تا خرداد ١٣٠٠ وزير معارف و اوقاف، و در كابينه ميرزا حسن خان مشير الدوله پيرنيا در بهمن ١٣٠٠ تا خرداد ١٣٠١ وزير معارف و اوقاف بود.

در دوران حكومت رضا شاه به وزارت نرسيد. با اين حال در دوره وزارت عدليه على اكبر داور، وقتى كه وى مأمور تجديد سازمان عدليه شد، نير الملك به پيشنهاد داور و تصويب رضا شاه به رياست شعبه دوم ديوان‌