روزنامه ايران امروز انتشار دوباره نشريه قرن بيستم‌ ١٨ را تبريك گفت و نوشت كه اين جريده سال گذشته در شانزده صفحه منتشر مى‌شد و اينك با مديريت ميرزاده عشقى و عباس ميرزا بار ديگر در اختيار خوانندگان قرار گرفته است. ١٩

* تذكر به ركن اعظم نايب الحكومه سابق تربت‌

در پى رسيدن اخبارى از تحركات و دسيسه‌هاى ركن اعظم نايب الحكومه سابق تربت بر ضد مصالح ولايتى از طرف قوام السلطنه رياست وزراء تلگرافى به او فرستاده شد كه در برابر اوامر دولت مطيع باشد و آرامش آن منطقه را برهم نزند. ٢٠

* پرداخت حقوق دى‌ماه كارمندان وزارت ماليه‌

امروز «حقوق برج جدى اعضاء و اجزاء وزارت ماليه پرداخت شد و برطبق دستور مديركل وزارت ماليه حقوق‌هاى بالاى ٦٠ تومان با چك تحويل شد تا از بانك بگيرند.» ٢١

* امتناع گمرك از دادن كشتيها

پس از توافقات صورت گرفته بين وزارت جنگ و وزارت ماليه براى تحويل كشتيهايى كه در بوشهر هستند به نماينده قشون در بندر، گمرك مى‌گويد كه هنوز در اين مورد دستورى نرسيده است. ٢٢ موضوع به وزارت جنگ منعكس شد و رضا خان به حكومت بنادر نوشت كه اظهارات گمرك بى‌مورد است؛ از وزارت ماليه حكم لازم صادر شده است كه جهازات به اداره قشونى تحويل داده شود. ٢٣

[تصوير] بوشهر قديم‌

______________________________
(١). روزنامه اتحاد، شم ٢٨٧، صص ١ و ٢. «سقوط قوام و تقليل طرفداران او در مجلس، علل مختلفى داشت. يكى مبارزه پنهانى و آشكار سردار سپه وزير جنگ با او بود. ضربتى كه قوام به سردار سپه وارد كرد گرچه ظاهرا التيام يافت ولى كينه قوام در دل او باقى مانده بود و لذا مصلحت خود را در اين ديد كه با سوسياليست‌ها نزديك شده، به دست آنها كلك قوام را بكند. سردار سپه ميل داشت نظميه را ضميمه كار خود كند و يكى از نظاميان مورد اعتماد خود را در رأس آن بگمارد و كليه افسران سوئدى را مرخص كند و در اين مورد گزارشى به قوام السلطنه داد. ولى رئيس دولت از انجام چنين تقاضايى سر باززد و خواسته او را اجابت ننمود. غير از مخالفت سردار سپه با رئيس دولت كه از طريق حزب سوسياليست انجام مى‌گرفت، دولتين انگلستان و شوروى هم از او روى برگردانيدند.

انگليسها از اينكه قوام السلطنه سياست خارجى سومى را در ايران بنياد نهاد ناراضى، بلكه از مخالفين سرسخت او شدند. قوام السلطنه با استخدام مستشاران امريكايى براى ماليه ايران و مذاكره با شركتهاى ... [نفتى امريكا] براى اعطاى نفت شمال، نفوذ يك دولت خارجى را در ايران موجب مى‌شد و طبعا منافع انگليسها به خطر مى‌افتاد. شوروى‌ها هم در امر تجارت و صادرات و واردات و مسئله ترانزيت و ماهيگيرى بحر خزر انتظاراتى از دولت قوام السلطنه داشتند كه چون انجام نپذيرفته بود، براى ساقط كردن وى تلاش مى‌كردند. بالاخره تدريجا از موفقيت دولت كم شد و اقليت مجلس به زعامت سليمان محسن و سيد محمد صادق طباطبايى به ٤٨ نفر رسيدند و چون قوام هوا را پس ديد، قبل از آنكه با رأى عدم اعتماد مواجه شود، از كار كناره‌گيرى كرد.» (عاقلى، ميرزا احمد خان ...، ص ٢٣٣). «برخلاف كابينه اول قوام السلطنه كه به محض اعلام سقوط آن مردم را متأثر كرده و تأثير عميقى بخشيده بود اين مرتبه خبر استعفاى مشار اليه در بين طبقات مختلفه با خوشوقتى تلقى گرديد زيرا قوام السلطنه در سياست خارجى خيلى قوى و صاحب عزم و اراده و تصميم بود ولى برعكس در سياست داخلى كشور ضعيف و اصولا مردم‌دار نبود. به اين جهت هم روزبه‌روز برتعداد مخالفين كابينه افزوده مى‌گشت و سردار سپه هم مخفيانه عليه كابينه اقداماتى مى‌نمود.

علت ضعف سياست داخلى هم اين بود كه روح آريستوكرات منشى قوام السلطنه مانع از اين بود كه بتواند با مردم كاملا تماس و آنها را با زبان نرم و ملايم راضى نمايد.

به همين لحاظ پس از تشكيل كابينه در خارج از مجلس جرايد طرفدار سوسياليستها بناى حملات شديد را گذاشته و در مجلس هم نمايندگان سوسياليست بناى مخالفت شديد را با كابينه قوام السلطنه گذاشته در سقوط آن نهايت كوشش را مى‌نمودند. منتهى مقاومت و طرفدارى مدرس ليدر اكثريت و نمايندگان اكثريت مجلس در مقابل حملات سوسياليست‌ها در مجلس، مانع از سقوط كابينه بودند. تااينكه بالاخره قوام السلطنه از اين كشمكشها خسته شده روز پنجم دلو در قصر گلستان به حضور احمد شاه رفته، استعفاى خود را تقديم نمود. گرچه خارجيها هم به علت موافقت قوام السلطنه با مسئله نفت شمال و كمپانيهاى امريكايى باطنا عليه كابينه تحريكاتى مى‌كردند و مى‌توان علت اصلى سقوط كابينه را در اثر مخالفت آنها دانست ولى وسائل و ظاهر امر و اسباب كار طورى چيده شده بود كه كابينه ناگهان به شرح بالا ناچار به استعفا گرديد.» (مكى، تاريخ بيست ساله ايران، ج ٢، ص ٢٣٤).

(٢). روزنامه اتحاد، شم ٢٨٧، ص ٢.

(٣). روزنامه ايران، شم ١٣٠٧، ص ٣.

(٤). روزنامه اتحاد، شم ٢٨٧، ص ٢.

(٥). روزنامه ايران، شم ١٣٠٧، ص ٣.

(٦). روزنامه اتحاد، شم ٢٨٧، ص ٢.

(٧). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ١١، ص ٢.

(٨). همان، پ ٣، ص ٧٧.

(٩). همان، پ ١٨، ص ٧.

(١٠). اسناد وزارت امور خارجه ٢٤- ١٤- ٤٩- ١٣٠١.

(١١). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ١٩، ص ٥٩.

(١٢). همان، پ ١، ص ٩١.

(١٣). همان، پ ١٧، ص ٢٨.

(١٤). اسناد وزارت امور خارجه ٦- ٤٣- ٣٢- ١٣٠١.

(١٥). همان، ٤- ١- ٥٣- ١٣٠١.

(١٦). سازمان اسناد ملى ايران، سند شم ٢٩١٠٠٣٥٠٢، آرشيو ٣٠٤ ع ٤ آ ج ا، شم ميكروفيلم ٠٠١٨٠٠٦٤. در جزوه‌اى كه اساسنامه اين جمعيت در آن درج شده بود تاريخ تأسيس جمعيت شير و خورشيد سرخ ايران، اسفند ١٣٠١ ياد شده است.

(١٧). روزنامه ايران، شم ١٣٠٦، ص ١.

(١٨). قرن بيستم هفته‌نامه تندرو سياسى و مخالف جمهورى رضا خان به صاحب‌امتيازى و نويسندگى سيد محمد رضا ميرزاده عشقى كه نخستين شماره آن (سال اول) در ١٦ صفحه و به قطع وزيرى روز جمعه (٢٧ شعبان ١٣٣٩/ ١٦ ارديبهشت ١٣٠٠) در تهران منتشر گرديد. قرن بيستم به صورت سرى و در مطبعه روشنايى تهران چاپ مى‌شد. اكثر مقاله‌هاى آن را ميرزاده عشقى مى‌نوشت كه از بهترين مقاله‌ها به شمار مى‌آيد. شماره اول سال دوم اين نشريه در ٢٨ جمادى الاولى ١٣٤١/ ٢٥ دى ١٣٠١ به مديرمسئولى عباس اسكندرى منتشر شد.