متبوع خود خبر داد كه روزنامه شفق سرخ در شماره امروز خود از رضا خان به علت تعقيب فرخى يزدى مدير روزنامه طوفان و تبعيد ضياء الواعظين مدير روزنامه ايران آزاد انتقاد كرده است. «فرخى اينك در سفارت شوروى بست نشسته است. اين روزنامه ضمن قدردانى از خدمات رضا خان و بيان اين‌كه رضا خان حتى مى‌تواند گوى سبقت از امين الدوله و امير كبير بربايد، اقدامات ديكتاتورمآبانه او را مورد انتقاد قرار داده است.» ٤

* مزايده رودخانه‌هاى گيلان و مازندران‌

وزارت فوايد عامه محصول رودخانه‌هاى گيلان و مازندران را به مزايده گذاشت و اداره گمرك محلى را موظف كرد اين مزايده را به انجام برساند. وزارت فوايد عامه همچنين به شيلات مازندران دستور داد كه غير از محصول رودخانه‌ها، در استرآباد از صيد يك من ماهى يكصد دينار و در ساير نقاط چهارصد دينار و از خاويار سياه در همه‌جا يك من شش قران ماليات گرفته شود. ٥

* دستور دولت انگليس به سفارت خود در تهران‌

حسين علاء وزيرمختار ايران در امريكا، امروز در دنباله نامه‌اى كه ١٢ فروردين به مشير الدوله نخست‌وزير نوشت و از پيگيريهاى مورگان شوستر براى جلب رضايت كمپانى استاندارد اويل براى گرفتن امتياز نفت شمال خبر داد، اضافه كرد كه رايزنى‌هاى شوستر موجب شده كه كمپانى نفت جنوب (انگليس و ايران) از سفارت انگلستان در تهران بخواهد در اين موضوع دخالت ننمايد. موضوع به استاندارد اويل نيز گفته شده و مذاكرات توسط شوستر همچنان ادامه دارد. ٦ اين در حالى است كنسول انگليس مى‌نويسد: «گفت‌وگو درباره واگذارى امتياز نفت شمال به شركت نفت استاندارد و شركت نفت انگليس همچنان ادامه دارد. دريافت وام به مبلغ ٠٠٠/ ٢٠٠ پوند از دولت امريكا تا اندازه‌اى باعث تقويت بنيه مالى ايران شده است.» ٧

* بارش باران‌

به نوشته روزنامه اتحاد ديروز و امروز در بيشتر نواحى كشور باران باريد و «اكثر جاها رعايا و زارعين به واسطه دير شدن باران متوحش بوده، بحمد اللّه رفع توحش آنها شده است و در بعضى نقاط نيز آب و سيل جارى شده است.» ٨

* تجارت‌خانه ليانازوف به روايت خود

بنابر آن‌چه كه تجارت‌خانه ليانازوف مى‌نويسد، ليانازوف در ١٧ صفر ١٢٢٤ با انعقاد قراردادى امتياز صيد ماهى را در سواحل درياى مازندران به دست آورد. اين قرارداد مى‌گفت سواحل بحر خزر تا ١٩٢٥ ميلادى در اجاره ليانازوف خواهد بود. با حاكم شدن هيجانات سياسى ناشى از انقلاب روسيه شركت ليانازوف نتوانست تعهدات مالى خود را به ايران ادا كند؛ چرا كه بايد اين تعهدات با پول طلايى كه از روسيه به ايران حمل مى‌شد پرداخت شود و خروج اين پول از روسيه شوروى ممنوع شده بود. از ديگر سو انقلابيون روسيه اموال ليانازوف را در روسيه ضبط كردند. پس از مهلتى كه دولت ايران به اين تجارت‌خانه براى پرداخت تعهدات خود داد و مارتين ليانازوف نتوانست به آن عمل كند، قرارداد يك طرفه از سوى ايران لغو شد. دولت وثوق الدوله امتياز را به ميردانسف واگذار كرد و اقدام به ضبط و فروش اموال و اثاثيه تجارت‌خانه نمود. در اين گزارش كشمكشهاى بعدى اين تجارت‌خانه با دولت و ديگر افراد به تفصيل ياد و در پايان خواستار رسيدگى و احقاق حق شده است. ٩ اين نامه توسط ورثه ليانازوف امروز به مجلس شوراى ملى فرستاده شد.

______________________________
(١). روزنامه ايران، شم ١١١٠، صص ٢ و ٣؛ همان، شم ١١١١، ص ٣.

(٢). همان، شم ١١٠٩، ص ٢؛ روزنامه اتحاد، شم ١٤١، ص ٢.

(٣). روزنامه ايران، شم ١١١٠، ص ١؛ روزنامه اتحاد، شم ١٤٤، ص ٤. «اولين تحصن ١٨ اسفند ١٣٠٠ تا ٢٥ مرداد ١٣٠١ به طول انجاميد. دليل اصلى ماجراى تحصن به نقد و انتقاد بعضى روزنامه‌ها درباره كودتاى سوم اسفند مربوط مى‌گردد كه باعث شد رضا خان سردار سپه در پاسخى آمرانه، خود را مسبب اصلى كودتا دانسته و در پايان بيانيه خود روزنامه‌ها را تهديد كند كه اگر به انتقادات خودشان ادامه دهند به مجازات خواهند رسيد. تهديدات رضا خان چندين روز ادامه داشت تا اينكه فرخى يزدى در طوفان شماره ٢٢ مقاله شديد اللحنى بر ضد رضا خان نوشت و به دنبال آن مأموران براى دستگيرى‌اش اقدام مى‌نمايند اما فرخى خود را به سفارت روسيه شوروى رسانده و تحصن اختيار مى‌كند. چند روز بعد فلسفى مدير حيات جاويد نيز به دليل انتشار مقاله انتقادآميزى تحت تعقيب قرار مى‌گيرد كه او هم به همراه عده‌اى ديگر ابتدا در حرم حضرت عبد العظيم تحصن مى‌كند و بعد از چند روز وى و همراهانش مخفيانه به سفارت روسيه رفته و تحصن خود را در آنجا ادامه مى‌دهند.

عده‌اى ديگر از روزنامه‌نگاران نيز از ترس جو رعب و وحشت در مجلس شوراى ملى تحصن كردند. در واكنش به مطالب، بعضى از روزنامه‌هاى طرفدار دولت حملاتى نسبت به متحصنين در سفارت روسيه كرده و اين عمل آنان را مورد شماتت قرار داده بودند. متحصنين سفارت بيانيه‌اى در روزنامه حقيقت منتشر كردند و در آن درباره علت تحصن خود را نوشتند. (آذر شهرضايى، فرخى يزدى سرانجام ...، صص ٥ و ٦).

(٤). جنبش ميرزا كوچك خان بنابر ...، ص ١٥٠.

(٥). روزنامه ايران، شم ١١٠٩، ص ٢.

(٦). اسنادى از امتياز نفت شمال ...، ص ١٠٦، دولت انگلستان و به تبع آن كمپانى نفت ايران و انگليس با تصميم دولت ايران براى اعطاى امتياز نفت شمال به امريكا برخوردى يك‌سويه نداشت. گاه با آن مخالفت مى‌كرد، گاه موافقت و گاه پيشنهاد مشاركت به امريكا مى‌داد. آنگاه كه مخالفت مى‌كرد نمى‌خواست درآمدهاى نفتى ايران وثيقه وامى قرار گيرد كه ايران از امريكا تقاضا كرده بود. ديگر آن‌كه گرفتن وام از امريكا از نفوذ انگلستان در ايران مى‌كاست و اين چيزى نبود كه انگلستان به راحتى آن را بپذيرد. آنگاه كه موافقت مى‌كرد، امريكا را در گرفتن امتياز نفت نسبت به شوروى ارجح مى‌دانست تا مبادا پاى بلشويسم بيش از پيش به ايران باز شود. و زمانى كه پيشنهاد مشاركت مى‌داد به آن فكر مى‌كرد كه انگلستان ديگر نمى‌تواند تمامى ايران را در انحصار خود داشته باشد و بايد جايى به ديگر پايگاههاى سرمايه‌دارى- هرچند بناچار- بدهد.

عليرغم تمايل دولت مشير الدوله به باز كردن پاى كمپانى استاندارد اويل به ايران، ترديد اين كمپانى از يك‌سو و سياستهاى چندرنگ انگلستان از سوى ديگر، در نهايت اجازه نداد امتياز نفت شمال به استاندارد اويل واگذار گردد.

(٧). جنبش ميرزا كوچك خان بنابر ...، ص ١٥٠.

(٨). روزنامه اتحاد، شم ١٤٢، ص ٣.

(٩). اسناد مجلس شوراى اسلامى، ٦٣- ٢- ١٨- ٣٦- ٤.