روز شمار تاريخ معاصر ايران - فراهانى، حسن - الصفحة ٤٩٦
[تصوير] تبريز قديم
* مخالفت علاء با روند فعلى لايحه نفت
ء وزير مختار ايران در امريكا امروز به قوام السلطنه رياست وزراء نوشت كه خبر تصويب لايحه نفت شمال در كميسيون مجلس و اينكه مىخواهد در صحن مجلس مطرح شود به وزارت امور خارجه امريكا رسيده است. همانطور كه بارها گفتهام اين يك روند غيرعادى است كه امكان دارد دولت را دچار زحمت كند چرا كه معلوم نيست كمپانيهاى امريكايى زير بار شرايط تصويب شده مجلس بروند. علاء پرسيد اگر هر دو كمپانى اين شرايط را بپذيرند دولت كدام را ترجيح خواهد داد؟ علاء طبق تمايلات يا صلاحديدهاى قبلى خود استاندارد اويل را حائز اولويت دانست. ١١
* ورود رضا خان به آباده
پيش از ظهر امروز رضا خان وارد آباده شد و ظهر نيز راهى شيراز گرديد. او براى استقبال از احمد شاه به طرف جنوب مىرود. در آباده از طرف وزير جنگ صد تومان به مدرسه دولتى و صد تومان به مدرسه تربيت آباده هديه شد. ١٢ يك روز بعد از رفتن رضا خان دو نفر از اشرار چهارراهى كه در اردوى نظامى حبس بودند اعدام شدند. ١٣
* خروج دبوا از ايران
روزنامه شفق سرخ در شماره امروز خود نوشت كه بنا به اخبار رسيده مسيو دبوا پيشكار ماليه سابق خراسان امروز موفق شده از ايران خارج گرديده، راهى بروكسل شود. ١٤
______________________________
(١). «تجار ايرانى كه به منافع كلى امتياز
نفت مخصوصا با آن شرايطى كه به كمپانى استاندارد داده مىشد واقف شدند به فكر اخذ
امتياز و استخراج با سرمايههاى خود افتادند. لذا در اواخر آبان ١٣٠١ از طرف چند
نفر تجار ايرانى موسوم به ابو طالب اسلاميه، رحيم اتحاديه، على صراف، محمد دهدشتى
پيشنهادى با همان شرايط كه به كمپانى استاندارد اويل داده مىشد به مجلس تقديم شد
كه معادن ولايت مازندران را استخراج نمايند. پيشنهاد ديگرى نيز از طرف چند بازرگان
ديگر غفور زنجانى، محمد جعفر خامهاى، علينقى كاشانچى، توتونفروش، عبد الحسين
بلورفروش و على افشار راجع به استخراج نفت از اراضى مازندران و گيلان با همان
شرايط كمپانى به مجلس داده شد. از طرف ديگر حاج امين الضرب تقاضا كرده بود استخراج
نفت ايالت گيلان منحصرا به او داده شود البته با همان شرايط كه به كمپانى امريكايى
داده مىشود و يكى دو نفر وكيل مجلس هم طرفدار داشت كه براى او فعاليت مىكردند و
تقاضا داشتند تنها ايالت گيلان از امتيازنامه جدا شود.
عدهاى ديگر از تجار گيلانى اعتراض كردند كه نفت گيلان بايد به تجار گيلانى داده شود و ما خودمان حاضريم استخراج كنيم دليلى ندارد كه منحصرا به حاجى امين الضرب داده شود.» (منشور گرگانى، رقابت شوروى و انگليس در ...، ص ١٩٩).
(٢). روزنامه اتحاد، شم ٢٦٠، ص ١.
(٣). مدرس در پنج دوره تقنينيه، ج ١، صص ٣٥٦ و ٣٥٧.
(٤). روزنامه اتحاد، شم ٢٦٠، ص ٣.
(٥). مكى، تاريخ بيست ساله ايران، ج ٢، ص ١٩١.
(٦). اسناد وزارت امور خارجه، ٤- ١١- ٤٧- ١٣٠١.
(٧).FO E ٢٧ /٩٦ /٤٣ .
(٨). اسناد وزارت امور خارجه، ١- ٢٤- ٤٦- ١٣٠١.
(٩). همان، ٤- ٢٤- ٤٦- ١٣٠١.
(١٠). سازمان اسناد ملى ايران، سند شم ٢٩٣٠٠٣٧٥٦، آرشيو ٧٢٢ ع ٥ ب آ ا، شم ميكروفيلم ٠٠٢٦٠٠٤٠.
(١١). اسنادى از امتياز نفت شمال ...، ص ٢١١.
(١٢). روزنامه ايران، شم ١٢٥٩، ص ٤.
(١٣). همان، شم ١٢٦١، ص ٤.
(١٤). روزنامه شفق سرخ، شم ٩١، ص ٢.