حدود حد اكثر استفاده شود. رابعا فكرى به حال اقبال السلطنه و اتباع او در ماكو بشود، چون امكان دارد سياست خود را با عثمانى يا روس هماهنگ كند و توليد دردسر نمايد. ٥

* خبر ممتاز الدوله از قلع‌وقمع اتباع سيميتقو

ممتاز الدوله نماينده سياسى ايران در آنكارا در تلگرامى كه امروز به تهران فرستاد ضمن خبر دادن از ديدار خود با وزير امور خارجه تركيه از قول او به مقامات ايرانى نوشت كه «قشون عثمانى با اسماعيل آقا جنگيده سى نفر از طرف مشار اليه مقتول شده. از قرارى كه اعلام داده‌اند خيلى احتمال مى‌رود كه از مقتولين خود اسمعيل آقا [هم‌] باشد.» ٦ البته چنين نبود.

* مقاله‌اى عليه انتظام الملك‌

روزنامه شفق سرخ در شماره امروز خود تحت عنوان «معاون فعلى وزارت خارجه» مطالبى درج كرد كه خيلى زود وزارت امور خارجه و شخص قوام السلطنه را به واكنش واداشت. مقاله، مفصل و درباره عملكرد سوء انتظام الملك، مقام عالى‌رتبه فعلى وزارت امور خارجه بود. اتهام انتظام الملك از نظر نويسنده گم‌وگور كردن اسناد اختلاس و خيانت برخى مقامات بود. از آن جايى كه نويسنده به استناد برخى از مكاتبات و با ذكر شماره نامه مدعيات خود را ابراز كرده بلافاصله هيأتى از طرف قوام السلطنه با عضويت محتشم السلطنه، ذكاء الملك، اسد اللّه مشار السلطنه، حكيم الملك و نير الملك تشكيل شد تا به اين موضوع رسيدگى كنند. اين كميسيون پس از مدتى با مراجعه به بايگانى چند وزارت‌خانه مدعيات نويسنده را رد كرد و گزارش خود را كتبا به قوام السلطنه ارائه نمود. ٧

[تصوير] حكيم الملك‌

______________________________
(١). روزنامه اتحاد، شم ٢٤٨، ص ٢؛ «بدين ترتيب هرچند مجلس با پيروزى شايان تحسين خود رضا خان را بر سر جايگاه قانونى خود بازگرداند، اما اين تلاش‌ها، به صورتى پايدار ادامه نيافت تا مجلس بتواند براى هميشه بر زياده‌روى‌ها و خودكامگى‌هاى او پايان دهد. اين نگرش شايد از اين توهم ريشه مى‌گرفت كه از نگاه مجلس هنوز رضا خان خطرى جدى محسوب نمى‌شد. تصور نمايندگان مجلس اين بود كه آنان هر لحظه اراده كنند مى‌توانند بار ديگر سردار سپه را به پذيرش خواست‌ها و منويات خود وادارند. اما همين نرمش‌ها، سردار سپه را چونان مارى در آستين نهادى رسمى پرورش داده اندكى بعد نه مجلس و نه هيچ مقام يا نهاد ديگرى نمى‌توانست بر رفتار و عملكرد او نظارت داشته باشد و يا جاه‌طلبى‌هاى او را مهار كند. رضا خان كه از اين جدال سياسى درسهاى بزرگى آموخته بود، در عمل ميزان توانايى و مقاومت مجلس را سنجيد و دريافت كه رويارويى بدون برنامه با مجلس پيامدهاى ناگوارى به دنبال خواهد داشت. لذا پس از اين كوشيد با رفتار سنجيده و كاملا حساب شده با مجلس روبرو شود، اعتماد طيف‌هاى گوناگون مجلس را جلب كند و به آنها نزديك شود. نمايندگان مخاطب رضا خان اين دعوت وى را با تمام وجود پذيرا شدند. زيرا به درستى واقف بودند كه بدون همراهى رضا خان و با توجه به نفوذى كه وى در سراسر كشور اعمال مى‌كند، گزينش و انتخابشان در دوره بعد دشوار خواهد بود. چنانكه برخى از ناظران سياسى آن روزگار نوشته‌اند از همين زمان زدوبندهاى سياسى ميان رضا خان و نمايندگان مجلس به شكل محسوسى رو به افزايش نهاد.» (ملائى توانى، مشروطه و جمهورى، صص ٢٧٦ و ٢٧٧).

(٢). براى آگاهى از زندگى مسيو مرنارد بلژيكى، ر. ك: همين كتاب، ج ١، ص ٣٠٨.

(٣). روزنامه شفق سرخ، شم ٧٩، ص ٢.

(٤). همان‌جا.

(٥). اسناد وزارت امور خارجه، ٢٠- ٥- ١٥- ١٣٠١.

(٦). سازمان اسناد ملى ايران، سند شم ٢٩٣٠٠١٥٥٣، آرشيو ١٠٨ ظ ٢ ب آ ا، شم ميكروفيلم ٠٠١٠٠١٦٠.

(٧). روزنامه شفق سرخ، شم ٧٩، صص ١ و ٢؛ اسناد وزارت امور خارجه، ١/ ٨ و ٨ و ٣/ ٧ تا ٧- ١١- ٢٩- ١٣٠١. «از طرف دولت به [مدير شفق سرخ‌] دشتى اخطار شد كه نويسنده مقاله را معرفى كند، اما او زير بار نرفت.» براى آگاهى از زندگى انتظام الملك معاون وقت وزارت امور خارجه، ر. ك: همين كتاب، ج ١، ص ٣٣.