داده شد تا جمع‌آورى اسلحه را از عشاير و طوايف گيلان آغاز كند. ٦ پس از آن‌كه امير لشكر شمال غرب خلع سلاح را از شاهسونهاى منطقه اردبيل در يكى- دو ماه اخير شروع كرد، عقيده داشت خلع سلاح منطقه گيلان مكمل اقدام او خواهد بود.

* اعزام ششصد نظامى به مشكين‌شهر

امير لشكر شمال غرب خبر داد كه «جهت تهديد طوايف شاهسون كه در مغان هستند و براى سرعت در تسليم نمودن اسلحه يك عده ششصد نفرى به مشكين اعزام شدند.» ٧

* دستور رضا خان براى اخراج معين الرعايا به بروجرد

وزارت جنگ امروز به حاكم مازندران يادآورى كرد كه معين الرعايا كه اهل بروجرد است و دستور تبعيد او نيز داده شده بايد به محل اصلى خود بازگردد. پس از دستگيرى معين الرعايا سفارشهايى براى آزادى او رسيد كه وزير جنگ با اين استدلال كه او بايد به موطن خود بازگردد دستور داد و تأكيد كرد چنانچه دستورى براى معاودت او رسيد ابدا توجه نكنيد. ٨

* مذاكره ميلسپو با ممتاز الملك‌

امروز ميلسپو در محل وزارت عدليه با وزير، ممتاز الملك ديدار و گفت‌وگو كرد. مذاكرات راجع‌به بودجه سال آينده وزارت عدليه بود كه هرچه زودتر تهيه گردد. گويا ميزان اين بودجه پانصد هزار تومان است. ٩

* فعاليتهاى تبليغاتى در اصفهان براى مجلس پنجم‌

حاكم اصفهان امروز به درخواست رضا خان وزير جنگ گزارشى از فعاليت‌هاى تبليغاتى افراد مختلف را در اصفهان كه براى ورود به مجلس شوراى ملى تلاش مى‌كنند براى او فرستاد. محمود آقا انصارى حاكم نظامى اصفهان كه پيش از اين حاكم نظامى تهران بود، حاجى ميرزا على، شيخ مرتضى پسر حاج آقا جمال، حاجى ميرزا يحيى، سيد عبد اللّه محرر، حاج آقا نور اللّه، شيخ محمد حسين قمشه‌اى، افتخار السادات، اعتماد التجار و امين التجار را در شمار افرادى دانست كه در اين انتخابات فعال هستند. ١٠

[تصوير] نمايى از اصفهان قديم‌

* توصيه‌هايى براى بهادر السلطان‌

در نامه‌اى كه امروز شيخ احمد فرامرزى‌ ١١ براى رضا خان وزير جنگ نوشت از سوابق مبارزاتى امير بركت خان بهادر السلطان در حفظ حدود ايران و مقابله با نيروهاى تجاوزگر انگليس ياد كرد و تأكيد كرد اگر ساير رؤساى آن حدود از او تأسى كردند محال بود دشمن بتواند يك قدم از بندر عباس يا بنادر ديگر به داخل ايران قدم بگذارد. چنانچه تمام جنگهاى بهادر السلطان چه پيش از جنگ بين الملل و چه پس از آن نوشته شود كتاب مفصلى خواهد شد. در اين نامه به اختلافات موجود بين شجاع نظام حاكم بندرعباس و پسرش اعتماد نظام نايب الحكومه ميناب با بهادر السلطان اشاره شده است. شيخ احمد فرامرزى شجاع نظام را بركشيده انگليسها دانست كه حكومت هندوستان به او لقب «سى آ اى» داد و نوشت شجاع نظام در هنگام جنگ بيش از يك تبعه انگليس به انگليس خدمت كرده است. فرامرزى از رضا خان خواست نظر به سابقه بهادر السلطان به اختلافات پيش آمده در آن منطقه رسيدگى كند. ١٢

* رايزنى وزراى مختار آلمان و انگليس درباره بازگشايى مدرسه آلمانى‌

دولت ايران از آلمان تقاضا كرده است مدرسه آلمانى را كه پيش از اين فعال بوده با سه آموزگار آلمانى و به هزينه ايران در تهران بازگشايى كند. سرپرسى لورن با ارسال اين خبر به انگليس مى‌نويسد كه سفير آلمان در اين‌باره نظر انگلستان را خواسته است و اطمينان مى‌دهد كه آلمان به دنبال گسترش نفوذ خود در ايران نيست. ١٣ انگليس نه تنها با اين موضوع مخالفت نكرد، بلكه كرزن به لورن يادآور شد كه شفاهى به سفير آلمان تبريك بگويد. ١٤ اما ظاهرا دولت آلمان در جريان بازگشايى اين مدرسه نبود و سفير هنگام ورود به ايران از طرف خود چنين قولى داده و اينك كه دولت ايران مصرانه افتتاح مدرسه را پى‌گيرى مى‌كند، سفير آلمان پاسخ صريحى به ايران نمى‌دهد. اما او به دولت انگليس اطمينان داده است كه اگر هم‌چنين مدرسه‌اى افتتاح شود به لحاظ فنى سطح بالايى نخواهد داشت. ١٥

______________________________
(١). روزنامه ايران، شم ١٣٣٧، صص ١ و ٢. «مجلس در ٢٢ اسفند ١٣٠١ اعتبارى به مبلغ يكصد هزار تومان به عنوان هزينه انتخابات دوره پنجم تصويب كرد. انتخابات براساس قانون مى‌بايست اوايل فروردين ١٣٠٢ آغاز گردد. لذا در مجلس كميسيونى براى تجديد نظر در نظام‌نامه انتخابات تشكيل شد تا انتخابات برخلاف دوره پيشين از دستبرد ارباب نفوذ مصون بماند. اما اين تلاش‌ها در پى مخالفت‌هاى وسيع صاحبان قدرت كه در همه مراكز و محافل سياسى نفوذ گسترده‌اى داشتند، راه به جايى نبرد.

نقطه آسيب‌پذير كابينه مستوفى الممالك تعلل و كندى در برگزارى انتخابات دوره پنجم بود. اعلان انتخابات از اول فروردين به پانزدهم و شروع آن از هفدهم به بيست و چهارم موكول شد و صداى مخالفان را در مجلس و مطبوعات بلند كرد. ناتوانى در آغاز انتخابات حتى جريان‌هاى معتدل مجلس مانند مؤتمن الملك رئيس مجلس را به اعتراض واداشت و كفيل وزارت كشور نيز در واكنش به اين موضوع استعفا داد.

تعلل در اين ماجرا انتخابات را آن‌قدر به عقب انداخت كه دوره مجلس به پايان آمد و كار به دست وزير جنگ و عوامل نظامى او افتاد.» (ملائى توانى، مشروطه و جمهورى، ص ٢٤١)

(٢). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ١٠، ص ٢٦.

(٣). همان، پ ٢٠، صص ٧٢ تا ٧٤.

(٤). اسناد وزارت امور خارجه، ٣- ٢٨- ٣٥- ١٣٠١.

(٥). همان، ٢٥٥- ٤- ٥١- ١٣٠١.

(٦). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ١٩، ص ٤.

(٧). همان، پ ١، ص ١٠٤.

(٨). همان، پ ١٨، ص ٢.

(٩). روزنامه ايران، شم ١٣٣٨، ص ١.

(١٠). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ١٠، صص ١٠٥ و ١٠٦.