گزارش شد تركمنها شامل دو گروه يموت و كوكلان هستند و آنانى كه صاحب دام زياد هستند «چاردا» ناميده مى‌شوند و كسانى كه بدون دام هستند «چهر». چهرها حدود ٢٠ هزار خانوارند كه در گميش‌تپه و خواجه نفس و آق‌قلعه اقامت دارند.

چارداها ييلاق و قشلاق مى‌كنند و براى قشلاق شش ماه كنار رود كوكان و جنگلهاى نزديك استرآباد اقامت دارند. اين گزارش كه امروز به وزارت داخله فرستاده شد از نظر مسئولين اين وزارت‌خانه بسيار مختصر و فاقد توضيحات ضرورى ارزيابى گرديد. قرار شد به كارگزارى استرآباد نوشته شود گزارش كامل‌ترى تهيه و ارسال كنند. ١٦

[تصوير] نمايى از تركمنها

* ادامه تحصن در شيراز

اعتراض به گرفتن عوارض راه همچنان معترضان را در تحصن نگه داشته است. ادامه اين امر باعث شد كه امروز منصور الملك كفيل وزارت داخله و ناظم العلوم معاون وزارت فوايد عامه با حاكم فارس مذاكره كرده، از طريق مخابرات حضورى، چاره‌جويى نمايند. ١٧

* درخواست وزير خارجه براى خروج نظاميان انگليسى از بنادر

ذكاء الملك وزير امور خارجه به سرپرسى لورن وزير مختار انگليس در تهران نوشت كه نامه شما «مشعر از عوض شدن عده‌اى نظامى انگليس در بنادر خليج فارس» رسيد. «قواى نظامى ايرانى به قدر لزوم در بوشهر گذاشته شده و امنيت آن نواحى مورد نگرانى نيست و دولت ايران» ضرورتى به بقاى نيروى خارجى در آن منطقه نمى‌بيند.

ذكاء الملك از لورن خواست دستورهاى لازم را براى خروج نظاميان انگليس صادر كند «و بيش از اين بر توقف آنها در حدود ايران كه برخلاف رسم بين المللى و مناسبات حسنه طرفين است ادامه ندهند.» ١٨

* موقعيت فعلى تبريز و انتخابات مجلس‌

در پى بخش‌نامه ارتش به امراى لشكر و حاكمان نظامى براى فرستادن اطلاعاتى از جنب‌وجوش حاكم بر شهرها در انتخابات پنجم مجلس شوراى ملى، حاكم نظامى آذربايجان امروز نوشت كه فرقه دمكرات در تبريز فعال است. با اين‌كه نفرات كمى دارند ولى در فعاليتهاى خود منظم و جدى هستند.

«طبقات اشراف و فلاح و مردمان صلح‌طلب اگرچه جمعيت‌شان دو مقابل فرقه است، چون تشكيلات منظمى ندارند» نمى‌توانند با دمكراتها برابرى كنند. فرقه دمكرات تاكنون كسى را نامزد نكرده است. وى سپس از احتمال نامزد شدن رجالى چون تقى‌زاده، مصدق السلطنه، حاجى محمد جعفر اصفهانى، صدق السلطنه و نصرت الدوله ياد كرد. ١٩

______________________________
(١). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ٢٠، ص ٩٩؛ سازمان اسناد ملى ايران، سند شم ٢٩٣٠٠١٥٥٣، آرشيو ١٠٨ ظ ٢ ب آ ا، شم ميكروفيلم ٠٠١٠٠١٦٠. مستوفى الممالك نامه شهاب الدوله را با قيد محرمانه براى وزير جنگ فرستاد و نظر او را براى تقويت مرزهاى شمال غربى تأييد كرد (اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ٢٠، ص ٩٨).

(٢). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ١، صص ٣٤ تا ٣٧.

(٣). همان، پ ١، ص ٤.

(٤). همان، پ ٢٠، صص ٨٥ و ٨٦.

(٥). همان، پ ١١، ص ١١٣.

(٦). روزنامه ايران، شم ١٣٣٨، ص ١.

(٧). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ١٠، صص ٨١ و ٨٢.

(٨). ميرزا تقى خان نورى ملقب به فتح الممالك، سالار نصرت و امير نصرت به سال ١٢٥٨ ش مطابق با ٣ ربيع الثانى ١٢٩٨ در تهران به دنيا آمد. پدرش ميرزا عبد اللّه خان مستوفى بود و از طرف مادر نواده ميرزا آقا خان صدر اعظم محسوب مى‌شد. وى از ٣ رجب ١٣٣٥ تا ٢ جمادى الاول ١٣٣٦ به حكومت كازرون منصوب گرديد و از ٢ رجب همان سال تا ٤ ربيع الثانى ١٣٣٨ حاكميت جهرم را داشت. معاونت ماليه بنادر و رياست محاسبات (٣ اسفند ١٢٩٨)، حكومت دشتى و دشتستان (٥ ارديبهشت ١٢٩٩)، كفالت ماليه بنادر جنوب (٩ ارديبهشت ١٢٩٩- ٢٩ مهر ١٢٩٩)، حكومت دشتى و دشتستان و متصدى وصول ماليات (اول آبان ١٢٩٩- ١٨ دى ١٢٩٩)، حكومت جهرم (اول اسفند ١٢٩٩- اول تير ١٣٠٠)، حكومت كازرون و دشتستان (٢ تير ١٣٠٠- ١٧ شهريور ١٣٠٠)، حكومت جهرم (٢٣ شهريور ١٣٠٠- ٦ بهمن ١٣٠٠) و معاونت ايالت اداره ايالتى و اداره ماليه از ٢٨ اسفند ١٣٠٠ تا ٢٩ ارديبهشت ١٣٠١ از ديگر سمتهاى او بود.

ميرزا تقى خان نورى از تاريخ ٣ ارديبهشت ١٣٠١ به لقب امير نصرت مفتخر شد و از اول خرداد ١٣٠١ به مدت يك سال در آباده و اقليد حاكم بود. او همچنين به عنوان عضو و منشى انجمن نظار دوره پنجم تقنينيه مشغول خدمت شد و از ١١ آذر ١٣٠٢ تا ٨ مهر ١٣٠٣ رياست بلديه شيراز را برعهده داشت. وى در ارديبهشت ١٣٢٩ درگذشت (دفتر ادبيات انقلاب اسلامى حوزه هنرى، بايگانى).

(٩). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ١٠، ص ١٠٧.

(١٠). همان، پ ١٠، ص ١٠٢.

(١١). همان، پ ١٠، صص ١١٥ و ١١٦.

(١٢). همان، پ ٣، ص ١٤.

(١٣). همان، پ ١٨، ص ٨١.

(١٤). مستوفى، شرح زندگانى من يا ...، ج ٣، ص ٥٥٠. حسنعلى خان نصر الملك كه بعدها شهرت كمال هدايت را برگزيد، فرزند حسينعلى خان مخبر الدوله و از خانواده هدايت است كه در ١٢٨٩ ق/ ١٢٦٠ ش به دنيا آمد. او پس از اتمام تحصيلات در دار الفنون راهى فرانسه شد و در رشته حقوق به ادامه تحصيل پرداخت. همزمان با آن در سفارت ايران در پاريس با عنوان نيابت سفارت مشغول گرديد. آنگاه به ايران بازگشت و در وزارت امور خارجه مدتى كار كرد. در اولين دوره مجلس شوراى ملى از طرف طبقه اعيان به نمايندگى مجلس انتخاب شد كه در دوره بعدى هم، اين‌بار به عنوان نماينده مردم تهران بدان مجلس راه يافت. نصر الملك تا ١٣٠١ ش مناصب مختلفى را پذيرفت و در كابينه‌هاى مختلفى عضويت يافت. در همين اوان كه كابينه ميرزا حسن خان مستوفى الممالك (از ٢٥ بهمن ١٣٠١ تا ٢٦ خرداد ١٣٠٢) روى كار آمد او ابتدا وزارت ماليه (دارايى) را برعهده گرفت كه پس از چندى با بهاء الملك همدانى (وزير پست و تلگرام همان كابينه) جابه‌جا شد و نصر الملك از اول فروردين ١٣٠٢ وزارت پست و تلگرام را در عهده تصدى گرفت. حسنعلى خان كمال هدايت مدتى هم والى اصفهان شد. ديگر مشاغل مهم او عبارت است از: والى‌گرى و بعد استاندارى فارس، رئيس ديوان محاسبات كشور، وزير مختارى ايران در بغداد، سفارت ايران در كابل و واتيكان. علاوه بر اين در انتخابات دوره اول مجلس سنا برگزيده شد و به نيابت آن رسيد. وى فراماسونر و عضو لژ بيدارى ايران بود؛ و در ١٩١١ م/ ١٢٩٠ ش ديپلم استادى ماسونى دريافت كرده بود. حسنعلى خان كمال هدايت در ١٣٣٥ ش در تهران درگذشت. (عاقلى، شرح حال رجال سياسى و ...، ج ٣، صص ١٢٩٣ و ١٢٩٤؛ دولتهاى ايران از ميرزا نصر اللّه خان مشير الدوله تا ...، ص ١٣٠).

(١٥). روزنامه ايران، شم ١٣٣٩، ص ٣.

(١٦). اسناد وزارت امور خارجه، ٣١ و ٣٢- ٦- ٢٩- ١٣٠١.

(١٧). روزنامه ايران، شم ١٣٣٨، ص ١.

(١٨). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، ١٣٠٢، پ ٢، ص ٤٦.

(١٩). همان، س ١٣٠٢، پ ٥١، ص ١٠٥.