وزارت داخله در نامه‌اى كه امروز به وزارت امور خارجه فرستاد با اشاره به شرارت اخير اشرار قره‌باغ نوشت كه اينان با بستن جاده و شليك گلوله ايجاد ناامنى مى‌كنند و اخيرا با حمله به قشلاقات چند نفر را مقتول و مجروح كرده‌اند و نزديك به دو هزار رأس احشام و هشت هزار تومان اموال سردار نصرت چلبيانلو و ساير رعايا را غارت كرده، برده‌اند. اين اقدامات موجب سلب امنيت و آسايش مرزنشينان شده است.

وزارت خارجه پس از دريافت نامه وارد مكاتبه با سفارت روسيه شوروى شد. همچنين خلاصه حادثه را به نماينده سياسى ايران در مسكو فرستاد تا او نيز موضوع را پى‌گيرى كند. ٤

* نمايشگاه ميلان و بازرگانان ايرانى‌

در پى آمادگى نمايشگاه ميلان براى به نمايش گذاشتن كالاهاى ايرانى، موضوع به اطلاع بازرگانان رسيد و اين‌كه «مسيو مانفى در ميلان نماينده دولت ايران مى‌باشد و هريك از تجار بخواهند از امتعه و منسوجات وطنى نمونه بدهند مى‌توانند به توسط ايشان در اكسپوزيسيون ميلان به مورد نمايش درآورند.» ٥

* غنايم به‌دست‌آمده از آلارلوها

امير لشكر شمال غرب در گزارشى كه امروز به وزارت جنگ فرستاد بنا به قول فرمانده قواى اردبيل نوشت كه «يك قبضه پنجاه تير و يك عراده گارى قورخانه توپ و يك دستگاه دوچرخه و لوازمات و يك مقدار اشياء متفرقه خاموت توپ از آلارلوها» به دست آمده است. در اين بين مقدارى اغنام و احشام و اموال متفرقه نيز به دست اهالى نمين افتاده است. ٦

* سيميتقو در صف شيخ محمود عليه عثمانيها

شهاب الدوله حاكم كردستان امروز به قوام السلطنه نوشت كه بنا به اطلاعات رسيده نيروهاى نظامى ترك در جنگ با شيخ محمود موفقيت داشته، پيروز شده‌اند؛ ازاين‌رو شيخ محمود خود را بى‌طرف جلوه مى‌دهد. و نيز در جنگ‌هايى كه تاكنون با تركها صورت گرفته قواى سيميتقو و سيد طه بوده‌اند كه مى‌جنگيدند. در اين درگيريهاى نظامى هواپيماهاى انگليسى بارها اردوى عثمانيها را بمباران كرده‌اند. ٧

* توضيح اقبال السلطنه درباره قرائت‌خانه ماكو

پس از آن‌كه روسها درصدد برآمدند با تأسيس قرائت‌خانه‌اى در ماكو و در قالب يك تشكيلات فرهنگى، منويات سياسى خود را پى بگيرند، اقداماتى براى شركت نكردن مسئولان دولتى در اين افتتاحيه صورت گرفت. (ر. ك:

٢٥ دى) اقبال السلطنه نيز امروز گزارش داد كه آن روز به همه مأمورين دولت و خوانين و اشراف محرمانه پيغام داده كه از رفتن به قرائت‌خانه و قبول دعوت كارگزارى روس در ماكو خوددارى كنند. اقبال السلطنه مى‌نويسد اين اقدام او قرين موفقيت بوده است. ٨ فرمانده قشون ماكو نيز ادعاى مشابهى كرده بود.

______________________________
(١). روزنامه ايران، شم ١٣٠٣، ص ١. قيمومت انگلستان بر بين النهرين (عراق) كه پس از جنگ جهانى اول صورت گرفت، موجب گرديد كشورها و ملتهاى مختلف جهان به‌ويژه همسايگان آن واكنشهايى را از خود نشان دهند. در اين ميان مردم ايران آن‌چنان كه انتظار مى‌رفت، بيش از ديگر ملل در رد و مخالفت با چنين ادعايى فعاليت كرده، به اقدامات بايسته‌اى دست زدند كه از جمله آنها چاپ و انتشار كتابچه‌اى با نام مظالم انگليس در بين النهرين است كه نمايندگان چهارمين دوره مجلس شوراى ملى آن را پيشنهاد داده، چاپخانه برادران باقرزاده هم بر آن جامه عمل پوشاند. اين پيشنهاد به دنبال سئوال يكى از نمايندگان در جلسه بعد از ظهر ٢٧ دى ١٣٠١ مطرح گرديد؛ محمد خان دانش در ضمن دو سئوال از قوام السلطنه (رئيس الوزراى وقت) پرسيد كه دولت ايران در برابر ادعاى قيمومت انگلستان بر بين النهرين چه اقداماتى انجام داده است؟ سئوال او و بحث و گفت‌وگو درباره آن در چند جلسه بعدى مجلس پى‌گيرى شد و نمايندگان هركدام به فراخور توان خود در مورد اهميت موضوع سخن گفتند. در اين ميان سيد حسن مدرس و سليمان ميرزا اسكندرى سخنرانيهاى مستدلى انجام دادند و علاوه‌بر بيان تاريخچه‌اى از روابط ملت و دولت ايران و عراق خواستار اقداماتى شدند. به دنبال آن در جلسه ٢٩ ديماه سليمان ميرزا پيشنهاد كرد كه «اگر مجلس در نظر دارد اسناد و مدارك مربوط به بين النهرين طبع و توزيع گردد.» نمايندگان با اكثريت به آن پيشنهاد رأى موافق دادند و يك كميسيون شش نفرى هم مسئوليت يافت «در خصوص طبع و مقدار مطبوع و ساير ترتيبات آن» تصميماتى را گرفته به موقع اجرا بگذارد. اين اسناد كه به احتمال بسيار نزد شيخ محمد خالصى‌زاده فرزند آيت اللّه محمد مهدى خالصى (از علماى مبارز بين النهرين كه مدتى هم در ايران روزنامه لواء بين النهرين را به دست انتشار سپرد) نگهدارى مى‌شد در خرداد ١٣٠٢ روانه بازار شد و در دسترس عموم قرار گرفت. عنوان كامل آن مظالم انگليس در بين النهرين از روى كتابچه‌اى كه به تصويب مجلس شوراى ملى ايران به طبع رسيده به اضافه ملحقات، بود كه به ضميمه جريده اتحاد اسلام در مطبعه برادران باقرزاده (تهران) چاپ گرديد. ( «مظالم انگليس در بين النهرين»، فصلنامه مطالعات تاريخى، صص ٩ تا ٧٣).

(٢). اسناد وزارت امور خارجه، ١٠٧- ٧- ٤٩- ١٣٠١.

(٣). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ١٥، صص ٢٠ تا ٢٣.

(٤). اسناد وزارت امور خارجه، ١٥- ٥٤- ٢/ ٤٥- ١٣٠١.

(٥). روزنامه ايران، شم ١٣٠٣، ص ٢.

(٦). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ٣، ص ٢٨. طايفه آلارلو يا آرالو از طوايف شاهسونهاى اردبيل است كه تا قرن بيستم در زمره طوايف شاهسون قرار نداشتند. اجارود، گرمى و لنگان روستاهاى آنان بوده، در باغرو ييلاق مى‌كردند كه بعدها در سبلان هم ييلاق‌هايى را به دست آوردند. قلمروى آلارلوها در امتداد مرز روسيه واقع شده بود كه پس از ١٢٧٨ ش به غارتگرى و راهزنى هم پرداخته، در اين كار در شمار رقيبان قوجابيگلوها كه در راهزنى شهرتى داشتند، بودند. بيگدلو، على بابالو، جهان خانلو و چند طايفه ديگر از جمله اجيرلو از طوايف تابع آرالو بودند (تاپر، تاريخ سياسى اجتماعى شاهسون‌هاى مغان، ص ٤٣٥).

(٧). اسناد وزارت امور خارجه، ١٠٩- ١١- ٤٧- ١٣٠١؛ پس از رسيدن نامه به قوام السلطنه او با قيد «فورى» دستور داد كه وزارت امور خارجه نامه‌اى به سفارت انگليس بنويسد و حمايت مأمورين انگليس را از اسماعيل آقا سيميتقو كه تبعه ايران است و طرفيت او بر ضد قواى ترك مخالف بى‌طرفى دولت ايران، و براى پيش‌گيرى از اين مسائل، تسليم سيميتقو به ايران درخواست شود. (همان‌جا).

(٨). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ٣، ص ٤٠.