وى نوشت كه خوب است تا دريافت نظر مستشار امريكايى (ميلسپو)، معلوم شدن ماهيت مجلس شوراى ملى در بهار آينده، و اين‌كه آيا دولت جديدى پس از بازگشت شاه تشكيل خواهد شد يا نه، نظرى در اين مورد ندهيم، بلكه برعكس «در صورت اعتراض به طرح ما بايد از ارزشمندى آن حمايت كنيم، لكن در حال حاضر از طرح اين موضوع بايد خوددارى نماييم.» ١٦

* پيش‌دستى وزير مختار انگليس‌

سرپرسى لورن در گزارشى كه امروز به كرزن وزير امور خارجه انگليس فرستاد نوشت كه براى جلوگيرى از هيجانات و تأويلاتى كه ممكن است با رسيدن اخبار مرتبط با سيميتقو به ايران رخ دهد و نيز براى پيش‌دستى، به‌طور خصوصى نخست‌وزير را از ورود سيميتقو به آن بخش از بين النهرين كه زير كنترل كامل دولت عراق نيست آگاه كردم و به او گفتم كه هدف سيميتقو از اين كار ايجاد روابط با مقامات انگليسى بود.

لورن وزير مختار انگليس در ادامه افزود كه قوام السلطنه از اين اطلاع‌رسانى تشكر كرده، گفته است سيميتقو را دستگير كرده، تحويل ايران بدهيد. لورن از كرزن خواست درباره پاسخى كه بايد به نخست‌وزير بدهد، دستور لازم به او ابلاغ گردد. ١٧

______________________________
(١).FO E ٠٣٤٣١ /٦٩ /٥٦ .

(٢). روزنامه ايران، شم ١٢٦٧، ص ٣. تلگرامهايى كه احمد شاه از بوشهر به تهران فرستاد، تاريخ هشتم آذر دارد و به استناد همان تلگرافها ديگر منابع روز ورود او را هشتم آذر ياد كرده‌اند (بهار (ملك الشعرا)، تاريخ مختصر احزاب سياسى ايران، ج ١، ص ٢٨٧؛ روزنامه ايران، شم ١٢٦٩، ص ١).

(٣). روزنامه ايران، شم ١٢٦٧، صص ١ و ٢.

(٤). اسناد وزارت امور خارجه، ١٤- ٤٤- ١٦- ١٣٠١.

(٥). روزنامه ايران، شم ١٢٦٦، ص ١. تحكيم روابط تجارى ايران و روسيه شوروى از اوايل سال جارى (١٣٠١ ش) در زمان نخست‌وزيرى مشير الدوله شروع شد. پيش از او «قوام السلطنه آن‌قدر درگير مذاكره با امريكاييها و سركوب شورشهاى گيلان و خراسان بود كه فرصت نكرده بود به مسئله روابط بازرگانى با اتحاد شوروى بپردازد. اما نخست‌وزير جديد برنامه خود را بهبود مناسبات با شوروى و انعقاد قرارداد بازرگانى با آن كشور قرار داد و سيد حسن تقى‌زاده را كه در برلين به انتشار مجله كاوه اشتغال داشت مأمور كرد به مسكو برود و براى انعقاد يك قرارداد بازرگانى كوشش كند. اما تقى‌زاده با مشكلات فراوانى روبرو شد زيرا به رغم امضاى عهدنامه مودت ايران و شوروى و عادى شدن روابط دو كشور، بدگمانى دوجانبه بر مناسبات فيمابين حكمروايى مى‌كرد. از يك سو شورويها هيأت حاكمه ايران را انگلوفيل مى‌دانستند و نسبت به آن بدبين بودند و از سوى ديگر دولت و مجلس ايران از طرز رفتار شورويها كه چندان فرقى با رژيم تزارى نداشت، نارضايتى داشتند.» (مهدوى، سياست خارجى ايران در ...، ص ١٦).

(٦). همان، ص ٣.

(٧). اسناد وزارت امور خارجه، ٨- ٦- ٢٩- ١٣٠١.

(٨). روزنامه ايران، شم ١٢٦٦، ص ٣.

(٩). همان، ص ٤.

(١٠). همان‌جا. در دوران احمد شاه قاجار و در زمان وزارت ميرزا احمد خان بدر (نصير الدوله)، مدرسه‌اى دو كلاسه به نام «دار المعلمين» به منظور تربيت معلم براى دوره ابتدايى و دوره متوسطه در اواخر ١٢٩٧ ش در خيابان نادرى كوچه نوبهار افتتاح شد. به علت تنگى جا در همان سال مدرسه به عمارت شركت فرهنگ واقع در تخت زمرد كوچه سهيم الملك انتقال يافت. رياست آن با ابو الحسن فروغى و نظامت آن با اسماعيل مرآت بود. با گسترش و تنگى جا مدرسه مجددا به باغ قوام الدوله نقل مكان شد. فروغى نزديك به ده سال (تا ١٣٠٧ ش) رياست مدرسه را برعهده داشت. در سال ١٣٠٨ ش دار المعلمين مركزى به سبب افزايش مدارس متوسطه و احتياج به معلم براى تدريس در آنها، به دار المعلمين عالى تبديل شد. در اسفند ١٣١٢ با تصويب قانون تربيت معلم در مجلس شوراى ملى، نام مدرسه به دانشسراى عالى تبديل گرديد و در سال ١٣٥٣ ش به تصويب شوراى گسترش وزارت علوم و آموزش عالى، دانشسراى عالى به دانشگاه تربيت معلم تغيير يافت. (صفوى، تاريخ آموزش و پرورش ايران از ...، صص ١١٢- ١١١؛ قاسمى پويا، مدارس جديد در دوره قاجاريه، ص ٥٠٤؛ معتمدى، جغرافياى تاريخى تهران، صص ٥١٥- ٥١٤).

(١١). روزنامه ايران، شم ١٢٦٦، ص ٣.

(١٢). اسنادى از اختلافات و دعاوى ...، صص ٤٤ و ٤٥.

(١٣). روزنامه ايران، شم ١٢٦٧، ص ٤.

(١٤). همان‌جا.

(١٥). همان، شم ١٢٦٩، ص ٤.

(١٦).FO E ٩٩١٣١ /٠٧ /٤٣ .

(١٧).FO E ٦٤٤٣١ /٦٧٠١ /٤٣ .