سرهنگ ساعد الدوله و سرهنگ سالارنظام كه براى تهيه گزارش از اوضاع فارس بدان ناحيه رفته بودند، امروز براى رضا خان وزير جنگ نوشتند كه ادارات دولتى و اهالى فارس مأموريت ما را صلح بين قوام الملك و سردار عشاير فرض مى‌كنند.

[تصوير] فرمانفرما، قوام الملك، سايكس‌

والى فارس هم با اين تلقى، در ديدار با ما گفت كه اگر ترتيب اين كار را ندهيد و امنيت فارس برقرار نشود من به همراه شما يا زودتر، از فارس خارج خواهم شد. در اين گزارش آمده است كه تمام راهها ناامن است و روزى نمى‌گذرد كه قافله‌اى چپاول نشود و چند نفر به قتل نرسند.

اين دو مأمور از بى‌كفايتى والى فارس نوشتند كه حتى در خود شهر هم به او اعتنايى نمى‌كنند؛ اما صميميت و دوستى «بين ايالت و قوام الملك و قونسول انگليس موجود است و بدون اذن دوست اخير الذكر (كنسول) هيچ اقدامى نمى‌شود.

تمام فتنه و اغتشاش فارس از ناحيه قوام الملك و يا سردار عشاير برخاسته مى‌شود.» در اين گزارش تأكيد شده است كه فارس نيازمند حكومت مقتدرى است و «حتى عرض مى‌كنم حكما بايد حكومت نظامى باشد. قشون فارس ابدا مكفى نيست.» تعليمات و آموزش براى نظاميان صورت نگرفته، صاحب‌منصبان را بايد عوض كرد. در پايان اين گزارش بار ديگر آمده است كه «قوام الملك را ملاقات كرديم.

عجالتا بر ضد منفعت انگليس اقدامى نخواهد كرد. با بختياريها هم اتحاد محكمى دارند به اندازه‌اى كه ممكن است در موقع لزوم هم همه نوع كمك به يكديگر بنمايند. امنيه فارس با اغتشاش حاليه جز اتلاف پول فايده‌اى ندارد.» ١

* پذيرش سه ماه فرصت به اتباع ايرانى مقيم عشق‌آباد

در پى فشار مأموران روسيه شوروى در عشق‌آباد به ايرانيان مقيم آن شهر در خصوص «تسجيل و ثبت املاك و علاقه‌جات» و تعيين ١٥ روز فرصت براى اين كار، وزارت خارجه ايران وارد عمل شده، تقاضاى تمديد اين مدت از ١٥ روز به سه ماه را از دولت روسيه كرد. دولت روسيه با اين تمديد زمان موافقت كرد. ٢

______________________________
(١). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ٦، صص ٢٠ و ٢١.

(٢). روزنامه اتحاد، شم ١٩٩، ص ٢.