فصل دوم- طوايف و ايلاتى كه سابقا از افغانستان به ايران و از ايران به افغانستان آمده‌اند كما فى السابق تبعه دولتين متوقف فيها مى‌باشند بدون اينكه تذاكرشان به امضاى مأمورين دولتين ممضى باشد حق ورود به خاكهاى طرفين نخواهند داشت.

طوايف سرحدنشين كه در خاك‌هاى دولتين ايلاق و قشلاق مى‌نمايند در مدت توقف در خاك ايران تابع قوانين داخليه ايران و در مدت توقف در خاك افغانستان تابع قوانين داخليه افغانستان خواهند بود. افرادى كه قبل از تأسيس سفارتهاى دولتين به خاكهاى طرفين آمده و سكنى اختيار كرده‌اند كما فى السابق تبعه دولتين شمرده مى‌شود. تجارى كه فقط براى معاملات تجارتى به مملكت‌هاى طرفين مسافرت نموده اقامت دائمى اختيار نكرده‌اند و نيز به موجب اسناد محقق است كه در دواير رسمى حكومتين با آنها معامله تبعيت نشده است تبعه دولت خودشان شناخته خواهند شد.» ٧

* تصميم هيأت دولت درباره تجارت‌خانه طومانيانس‌

هيأت دولت پس از تصميم‌گيرى براى تسويه محاسبات تجارت‌خانه طومانيانس، مصوبه‌اى تهيه كرد و براى اجرا آن را ابلاغ نمود. اين مصوبه در هشت ماده و با اين مقدمه نوشته شده بود: «نظر به اتخاذ وسايل لازمه براى وصول مطالبات عمده دولت و داير نگاه داشتن تجارت‌خانه طومانيانس كه مؤسسه تجارتى ايرانى و وجود آن باعث منفعت مملكتى [است‌]، هيأت وزرا مواد هشت‌گانه ذيل را تصويب نموده‌اند.» تشكيل كميسيونى در وزارت ماليه براى پى‌گيرى و رسيدگى به موضوع، دادن صورت تمام مطالبات توسط تجارت‌خانه به كميسيون، تعيين ضرب الاجل از طرف كميسون براى مديونين پس از رسيدگى به اسناد، اقدام كميسيون براى گرفتن مطالبات از مديونين پس از سررسيد زمان، ١٠/ ٤ مطالبات بابت بدهى تجارت‌خانه به دولت، ١٠/ ٤ براى پرداخت بدهى‌هاى طلبكاران و ١٠/ ٢ براى ادامه كار تجارت‌خانه از جمله مواد اين تصويب‌نامه بودند. ٨

* اعلاميه كنسول روسيه شوروى در رشت‌

امروز كنسول روس در رشت اعلاميه‌اى منتشر كرد و به اطلاع اهالى رساند كه در پى مانور كشتى‌هاى جنگى دولت روسيه شوروى عده‌اى از اين موضوع سوءاستفاده كرده، شايعه نموده‌اند كه ورود كشتى‌هاى نظامى به آبهاى ايران مقدمه اقدامات ديگر است و «مى‌خواهند به اين وسيله ارتباط حسنه بين دولتين مليتين ايران و روسيه را برهم بزنند. در صورتى‌كه دولت كارگران و دهاقين ابدا مقصود و منظورى نداشته ... پس از انعقاد معاهده مابين دولتين هيچ‌گونه اقدامى كه مخالف روابط وداديه باشد اجرا نخواهد گرديد.» ٩

______________________________
(١). روزنامه ايران، شم ١١٤٧، صص ١ و ٢.

(٢). اسنادى از امتياز نفت شمال ...، ص ١١٢. كمپانى سينكلر، يك شركت نفتى امريكايى بود كه در آن زمان نمايندگانش در ايران بودند و دولت ايران سعى داشت از اين شركت به عنوان جايگزين براى كمپانى استاندارد اويل در پذيرش امتياز نفت شمال استفاده كند. اين توصيه رضا خان در همان جهت كوششهاى مشير الدوله براى قبولاندن امتياز نفت شمال به يكى از اين دو كمپانى است.

(٣). روزنامه ايران، شم ١١٤٦، ص ٢. خبرهايى كه در اين زمان درباره انتخابات مى‌خوانيد مربوط است به تكميل نمايندگان. پس از بركنارى سيد ضياء نخست‌وزير دولت كودتاى سياه و روى كار آمدن قوام السلطنه «وى مجلس را در ١٥ شوال ١٣٣٩ با ٦٥ نماينده افتتاح كرد. انتخابات بقيه نقاط پس از آن تاريخ انجام گرفت. در مجلس چهارم مانند دوره‌هاى قبل، انتخابات كامل نشد.»

(٤). همان‌جا.

(٥). همان‌جا.

(٦). اسناد وزارت امور خارجه ٢٥- ٣- ٣٦- ١٣٠١.

(٧). همان، ١٥- ٥- ٦٦- ١٣٠١.

(٨). روزنامه شفق سرخ، شم ٣٠، ص ٢.

(٩). روزنامه ايران، شم ١١٤٨، ص ٣.