به حوزه مأموريت پدرش به قفقاز برده شد و پس از آن‌كه پدرش به وزير مختارى ايران در لندن منصوب شد او نيز به لندن رفت و در مدرسه «وست مينيستر» به تحصيل پرداخت. در هفده سالگى با سمت وابسته سفارت ايران در لندن به استخدام وزارت خارجه ايران درآمد. در مراتب ادارى پيش رفت. مدتى نايب سوم و بعد نايب دوم آن سفارت گرديد و در كنار كارهاى سفارت به تحصيل پرداخت و از دانشكده حقوق دانشگاه لندن درجه ليسانس گرفت. در ١٣٢٤ ق در اولين كابينه مشروطه، پدرش به وزارت امور خارجه گمارده شد و در پى آن حسين خان نيز به تهران آمد و برخى از امور مربوط به وزارت خارجه را بر عهده گرفت و سالها در مقام رئيس كابينه وزارت امور خارجه (مدير كل حوزه وزارتى) به فعاليت پرداخت و از نفوذ بسيارى برخوردار گرديد. وى در ١٢٩٦ ش در كابينه مستوفى الممالك به وزارت فوائد عامه منصوب و در اولين اقدام خود نام اين وزارت را به وزارت فلاحت و تجارت تغيير داد. حسين خان معين الوزاره اين وزارت را در كابينه‌هاى بعدى مستوفى الممالك و صمصام السلطنه بختيارى نيز بر عهده داشت.

در آذر ١٢٩٧ او در هيأتى مركب از مشاور الممالك انصارى و محمد على فروغى براى شركت در كنفرانس صلح ورساى راهى پاريس شد كه البته با علنى شدن قرارداد ١٩١٩ م بى‌نتيجه به ايران بازگشتند. پس از آن حسين علاء از مهر ١٢٩٨ تا فروردين ١٣٠٠ به عنوان وزير مختار راهى اسپانيا شد و سپس تا بهمن ١٣٠٢ وزير مختار ايران در امريكا بود. وى در انتخابات دوره پنجم مجلس شوراى ملى به نمايندگى تهران رسيد و هنگام خلع سلسله قاجار جزء اقليت مجلس و از مخالفان طرح تغيير سلطنت بود. پس از اتمام دوره مجلس به سفارت ايران در پاريس منصوب شد و تا ١٣١١ ش در فرانسه ماند. پس از مراجعتش به تهران به علت سوءاستفاده‌هاى رئيس آلمانى بانك ملى به رياست هيأت مديره بانك ملى ايران منصوب شد تا اينكه در شهريور ١٣١٣ به وزيرمختارى ايران در لندن منصوب و سه سال در اين منصب به فعاليت پرداخت. تا فروردين ١٣١٧ كه از وزارت تجارت و فلاحت استعفا داد، مدتى رياست هيأت ناظر بر شركتها را بر عهده داشت و پنج ماه نيز رئيس اداره كل محاسبات بود.

[تصوير] حسين علاء

علاء در مهر ١٣٢٠ از طرف محمد رضا پهلوى به رياست بانك ملى ايران برگزيده شد و پس از آن در دى ١٣٢١ به وزارت دربار منصوب شد تا اينكه در ١٣٢٤ به عنوان سفير كبير ايران به واشنگتن رفت. از مهم‌ترين اقدامات علاء در امريكا، قرائت و پى‌گيرى يادداشت اعتراض‌آميز عليه شورويها در شوراى امنيت بود، چرا كه شورويها در حمايت از حكومت خودمختار آذربايجان به تحركات نظامى پرداخته، نيروهاى بسيارى را در اين راستا وارد خاك ايران كرده بودند.

علاء تا اسفند ١٣٢٨ كه در كابينه ساعد مراغه‌اى به وزارت امور خارجه منصوب شد، در امريكا به سر برد و پس از آن اين وزارت را در كابينه رجبعلى منصور حفظ كرد. پس از كشته شدن رزم‌آرا توسط فداييان اسلام در اسفند ١٣٢٩، حسين علاء مأمور تشكيل كابينه شد اما كابينه او تا ٦ ارديبهشت ١٣٣٠ بيشتر روى كار نماند و پس از آن او به وزارت دربار منصوب شد.

در فروردين ١٣٣٤ دوباره علاء به نخست‌وزيرى رسيد. در آبان همين سال كه عازم شركت در كنفرانس پيمان سنتو در بغداد بود توسط جمعيت فدائيان اسلام مورد سوءقصد واقع شد اما جان سالم بدر برد. حسين علاء در نيمه فروردين ١٣٣٦ جاى خود را به منوچهر اقبال داد و بار ديگر به وزارت دربار منصوب شد و تا آبان ١٣٤٢ كه حسين قدس نخعى جانشين وى گشت عهده‌دار وزارت دربار بود. او در چهارمين دوره مجلس سنا، سناتور انتصابى بود اما يك سال بيشتر اين سمت را بر عهده نداشت. حسين علاء از چهره‌هاى بانفوذ و مؤثر در تشكيلات فراماسونرى بود و در انحلال لژ همايون و تأسيس لژ مهر وابسته به اتحاديه لژهاى آلمانى نقش اساسى و مهم داشت. حسين علاء در تير ١٣٤٣ در تهران درگذشت. (آريابخشايش، «حسين علاء»، صص ٦١- ٩؛ عاقلى، شرح حال رجال سياسى و ...، ج ٢، صص ١٠١٥- ١٠١١).

______________________________
(٢). ميرزا حسن خان، ملقب به مشير الملك، مشير الدوله و بعدها با نام حسن پيرنيا در ١٢٩١ ق به دنيا آمد. براى تحصيلات عالى به مسكو رفت و در مدرسه نظامى كادكسى كرپوس درس خواند. سپس در دانشكده حقوق مسكو تحصيلات خود را ادامه داد و همان زمان وابسته سفارت ايران در سن پترزبورگ شد و تا ١٣١٧ در آنجا ماند. وقتى به ايران بازگشت منشى‌گرى وزارت خارجه را بدو سپردند و چندى بعد رياست كابينه وزارت امور خارجه را به عهده گرفت.

[تصوير] مشير الدوله‌

او مؤسس و رئيس مدرسه سياسى يا مدرسه علوم سياسى تهران بود. اين مدرسه در جذب بسيارى از اعضاى صاحب نام لژ بيدارى ايران مؤثر بود.

ميرزا حسن خان نيز از اعضاى برجسته اين لژ بود. مشير الدوله در سفرهاى اول و دوم مظفر الدين شاه به فرنگ مترجم او بود. او بعد از بازگشت به ايران وزير مختار ايران در سن‌پترزبورگ شد. در سومين سفر شاه به فرنگ بار ديگر او را همراهى كرد. او به تأسى از انقلاب ١٩٠٥ م روسيه بناى اصلاح‌طلبى را گذارد.

با روى كار آمدن محمد على شاه از طرف او همراه هيأتى عازم اروپا شد