حكومت سليمانيه رساندند، اما ادامه حكومت او را برنتافتند و پس از درگيريهاى مسلحانه شيخ محمود را دستگير و به كويت تبعيد كردند. وى پيش از رفتن به كويت حكم اعدام هم داشت ولى او را عفو كردند مشروط به اين‌كه ده سال خيال آمدن به كردستان را نداشته باشد. برادر شيخ محمود، شيخ قادر در بغداد و تحت الحفظ ماند. حوادث اخير كردستان عراق كه با خواست اهالى در بازگشت اين دو برادر همراه شده بود، موجب شد كه انگليس رضايت دهد شيخ قادر به كردستان بازگردد. «البته معلوم است كه عهد و ميثاق هم از او گرفته بودند كه براى رفع موانع انگليس كار كند.» خواست انگليس براى بازگشت شيخ محمود تاكنون به جايى نرسيده و پاسخ داده «كه من شخصى هستم درويش پوست‌نشين. اگر مى‌خواهيد كه به سليمانيه بروم، مى‌روم ولى در تكيه خود خواهم نشست و كارى با كسى نخواهم داشت و اگر مى‌خواهيد مرا مجبور كنيد كه دوباره داخل در سياست بشوم از دست من برنمى‌آيد.» منتخب الدوله كنسول ايران در بغداد در پايان اين گزارش افزود كه انگليس و ملك فيصل پادشاه عراق هركدام براى منافع خود سعى در جلب شيخ محمود دارند. ٧

* انذار مشاور الممالك‌

على قلى مشاور الممالك نماينده سياسى ايران در مسكو با اشاره به مطلبى كه در نشريه ترجمه چاپ مسكو درباره كردستان چاپ شده به قوام السلطنه رياست وزراء نوشت كه در اين مطلب چنين عنوان شده كه نامه‌اى از كردستان به دست دولت ايران رسيده كه كردستان تركيه و ايران يكى شده تحت رژيم سياسى ايران اداره شوند. مطلب چنين ادامه مى‌يابد كه رياست وزراء با اين مسئله موافق اما وليعهد موضوع را تصديق نكرده منوط به بازگشت شاه از اروپا به ايران كرده است. «اين نقشه‌اى است كه در مدت اقامت بنده در پاريس شريف پاشا به تقويت انگليسها تعقيب مى‌كرد و اگر مسئله همان‌طور باشد كه روزنامه ترجمه مى‌نويسد گذشته از اين‌كه به خيال تحت سلطنت بودن كردستان، كردستان ايران از دست مى‌رود؛ از طرف روسيه و عثمانى براى ايران مشكلات فراهم خواهد شد و حال آن‌كه در صورت اتفاق ايران و عثمانى ممكن نيست كردستان به مقصود نايل شود. گذشته از آن همين‌كه اين باب مفتوح شد از عدم تجزيه ساير قطعات ايران نمى‌توان ايمن بود.» ٨

* آخرين وضعيت انگليسها در كردستان عراق‌

احتشام حضور ٩ كنسول ايران در خانقين امروز در گزارشى كه به وزارت امور خارجه فرستاد موقعيت انگليسها را در كردستان عراق تشريح كرد و نوشت كه در اثر اغتشاشات اخير، انگليس نيروهاى خود را از داخل كردستان عثمانى بيرون كشيده و در مرزهاى مشترك كه هنوز هم در آن اختلاف هست مستقر كرده است. احتشام حضور با كشيدن نقشه‌اى تمركز قواى انگلستان را نشان داد كه هم‌وغم آنها حفظ اطراف و حدود دجله و بغداد است.

خبر بعدى او اين بود كه چند روز پيش تعدادى از نيروهاى انگليسى در «رانيه» كشته شدند. به دنبال اين حادثه نيروهاى انگليس با «چهارده دستگاه ماشين هر دستگاهى عبارت از شصت واگون، هر واگون تقريبا چهل نفر» با سلاح و تعداد قابل توجهى هواپيماى جنگى و غيرجنگى به سمت همان مرزهاى مشترك رفته، مستقر شده‌اند. وى از شايعه قوى حمله تركها به عراق خبر داد و در پايان توصيه كرد فرصت خوبى است كه ايران يك كنسول در ناحيه كردستان عراق و مشخصا در موصل يا كركوك داشته باشد. ١٠

[تصوير] نقشه ترسيمى از احتشام حضور

* موقعيت زبان فارسى در همسايگان شرقى‌

اعتلاء الملك (نصر اللّه خلعتبرى) ١١ وزير مختار ايران در افغانستان كه موظف بود درباره گسترش زبان فارسى در صفحات شرقى ايران گزارش بدهد، امروز در شرحى كه به وزارت امور خارجه نوشت ضمن هشدار به نفوذ تركها به اين ناحيه و تلاش براى نفوذ زبانشان در افغانستان نوشت كه نيازمند تربيت متخصصينى هستيم كه علاقه‌مند گسترش زبان فارسى باشند و با اعزام به اين كشورها در توسعه اين زبان بكوشند. وى از تلاشهاى صورت گرفته براى از رسميت انداختن زبان فارسى در هندوستان و اينك در افغانستان خبر داد و پيشنهاد كرد با تغييرات اندكى در شيوه نگارش مى‌توان دست‌آويزهايى كه به عنوان معايب زبان فارسى عنوان مى‌شود رفع كرد. متن كامل اين نامه در پاورقى آمده است. ١٢

* ديدار علاء با مسئولان كمپانى سينكلر

حسين علاء وزير مختار ايران در امريكا امروز به همراه ميلسپو با رئيس كمپانى سينكلر و بانكهاى مربوط به اين كمپانى در نيويورك ديدار كرد. موضوع اين ديدار مذاكره درباره دادن وام به ايران بود. آنها تا دوشنبه آينده فرصت خواستند تا اطلاع دهند. علاء كه با بانكهاى ديگرى هم سر مذاكره را براى گرفتن قرض باز كرده بود يادآور شد كه «لحن مذاكرات و زمينه پيشنهادات موجب تشويق نيست.» علاء براى گرفتن قرض از امريكا، فارغ از دادن امتياز نفت شمال هم فعاليت مى‌كرد. ١٣

______________________________
(١). روزنامه ايران، شم ١٢١٦، صص ١ و ٢.

(٢). همان، شم ١٢١٥، ص ٢.

(٣). همان، صص ٢ و ٣.

(٤). گاهنامه پنجاه سال شاهنشاهى ...، ج ١، ص ٢٣؛ قديمى، تاريخ ٢٥ ساله ارتش ...، ص ٩٥.

(٥). گاهنامه پنجاه سال شاهنشاهى ...، ج ١، ص ٢٣.

(٦). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ٢، ص ٤١.

(٧). اسناد وزارت امور خارجه، ٩٧ و ٩٨- ١١- ٤٧- ١٣٠١.

(٨). همان، ٣٦- ١١- ٤٧- ١٣٠١.

(٩). عزيز اللّه خان احتشام حضور در ١٣٠٣ ق در تبريز ديده به جهان گشود و در ١٣٢٦ ق مشغول خدمت ادارى گرديد و در اداره تحريرات آلمان به‌