خبرنگار روزنامه تايمز از ريگا ٧ امروز گزارش داد كه بنا به اخبار رسيده از مسكو قراردادى ميان ايران و روسيه بسته شده است مبنى بر اين‌كه در صورت بروز جنگ ميان انگليس و شوروى، ايران به نيروهاى شوروى اجازه خواهد داد از طريق خاك ايران به بين النهرين حمله كنند. حضور رئيس ستاد كل ايران، نايب سرهنگ اسماعيل خان در مسكو به خاطر ضرورت تصميم‌گيرى درباره شمارى از مسائل فنى در ارتباط با اين قرارداد است. ٨

______________________________
(١). روزنامه ايران، شم ١٢٣٥، ص ١.

(٢). همان، ص ٣.

(٣). امير سهام الدين غفارى ملقب به ذكاء الدوله فرزند مهندس الممالك (از رياضى‌دانان مشهور ايرانى) در اسفند ١٢٦٥ در تهران متولد شد.

تحصيلات ابتدايى و متوسطه را در زادگاهش به پايان برد. همزمان با نهضت مشروطيت براى ادامه تحصيل به اروپا رفت و در رشته اقتصاد علوم مالى دانشنامه گرفت. او بعد از استبداد صغير به ايران آمد و در وزارتخانه فوائد عامه و تجارت كه وزارت آن با پدرش بود مدير شده، لقب ذكاء الدوله دريافت كرد. چندى بعد در وزارت معارف به رياست اداره تعليمات عمومى رسيده، مدتى نيز معلم احمد شاه شد. بعد به رياست بازرسى منصوب گرديد. آنگاه اداره انطباعات را در عهده تصدى گرفت. عضو شوراى عالى معارف هم بود.

[تصوير] امير سهام الدين غفارى‌

از ديگر مشاغل اوست: حكومت مازندران، وزيرمختارى ايران در سوئيس، سرپرستى محصلين ايرانى در اروپا، نمايندگى دولت ايران در مجمع اتفاق ملل و كنفرانس بين المللى مشاغل در ژنو و نماينده ايران در كنفرانس بين المللى صليب سرخ. او مدالهايى هم از دولت ايران و چند دولت خارجى دريافت كرده است. ذكاء الدوله كه در اين اوان نام خانوادگى غفارى را برگزيده بود به سرپرستى ميرزا موسى شيبانى (ذكاء السلطنه) و دكتر محمد مصدق و همكارى عده‌اى از همدوره‌اى‌هاى خود اقدام به تأسيس و انتشار نشريه ماهانه مجله علمى كرد. در ١٣١٣ ش كه دانشگاه تهران تأسيس شد از وى هم براى تدريس در دانشكده‌هاى ادبيات و حقوق آن دعوت به عمل آمد و چون به چند زبان خارجى از جمله آلمانى تسلط كافى داشت به مديريت مدرسه صنعتى آلمانيها منصوب گرديد. غفارى هنگام احداث خط راه‌آهن سراسرى به انتقاد و بيان آثار منفى آن براى دانشجويان پرداخت و در نظميه (شهربانى) هم بر گفته‌هايش پافشرد. ازاين‌رو بازداشت شد و زير شكنجه قرار گرفت.

چندى هم به زندان افتاد. تا اينكه پس از وقايع شهريور ١٣٢٠ عليه سرپاس مختارى (رئيس وقت كل شهربانى) و عمال شهربانى شكايت و اعلام دادخواهى كرد. او پس از آن مدتى به رياست اداره كل انتشارات و تبليغات منصوب شد. در بهمن ١٣٢٤ در كابينه احمد قوام وزارت پست و تلگراف و تلفن را بر عهده گرفت. اما پس از مدت كوتاهى كه چند تن از اعضاى حزب توده وارد كابينه (مشهور به كابينه ائتلافى) شدند جاى خود را به منوچهر اقبال سپرد و خود به رياست شركت سهامى بيمه ايران نشست. در اواسط ١٣٣٠ ش از سوى دكتر مصدق نخست‌وزير دعوت به كار شد و حكم استاندارى فارس را در دست گرفت. ولى قبل از اينكه به شيراز برود در ٢٦ تير ١٣٣١ درگذشت. (شيبانى، موسى (ذكاء السلطنه)، «مجله علمى»، آينده، شماره ٤- ٣ (١٣٥٩ ش)، ص ٢٧٤؛ عاقلى، شرح حال رجال سياسى ...، ج ٢، صص ١٠٥١ تا ١٠٥٣؛ قاسمى، «سياستمداران ايران در اسناد محرمانه ...»، ص ١٠٦).

(٤). اسناد وزارت امور خارجه ١/ ٣٨ و ٣٨- ١٠- ٦٦- ١٣٠١. مجمع اتفاق ملل در جلسه سوم ساليانه‌اش، امسال چهارم سپتامبر در ژنو تشكيل شد و تا چهارم اكتبر به كار خود ادامه داد.

(٥). روزنامه ايران، شم ١٢٣٦، ص ١.

(٦). روزنامه تايمز، به تاريخ ١٢ اكتبر ١٩٢٢، ص ١١.

(٧). ريگا نام بزرگ‌ترين شهر كنار درياى بالتيك در شمال اروپا و پايتخت جمهورى لتونى است.

(٨). روزنامه تايمز، به تاريخ ١٣ اكتبر ١٩٢٢، ص ١١.