از طرف وزارت فوايد عامه بخش‌نامه‌اى به همه نمايندگيهاى اين وزارتخانه در سراسر كشور صادر شد كه در آن پيرو درخواست قبلى براى تهيه فهرستى از محصولات صادراتى، تحقيق كرده و گزارش دهند كه دانه‌هاى روغنى مانند كنجد، بزرك و ... تا چه ميزان قابليت صادرات دارند.

همچنين درباره روغن حيوانى «از قبيل پيه گاو و گوسفند و شتر از همان قرار اطلاعات كاملى تهيه و ارسال» دارند. ٧

* تأسيس انجمن آبادى‌خواهان ايران‌

روزنامه اتحاد در شماره امروز خود به نقل از گزارشهاى ايالت كرمان نوشت كه دكتر منوچهر زرتشتى كه به تازگى از بمبئى و از طريق شيراز وارد كرمان شده درصدد تأسيس انجمن آبادى‌خواهان ايران است. ظاهرا اين انجمن در شيراز پايه‌گذارى و مرامنامه آن براى تصويب به تهران فرستاده شده بود. دكتر زرتشتى خود نيز براى دادن پيشنهادهاى ديگر راهى تهران شده است. روزنامه اتحاد نوشت دكتر منوچهر زرتشتى مايل است سرمايه هنگفت خود را در ايران به كار اندازد. ٨

* افتتاح شعبه دواسازى‌

لقمان الدوله رئيس مدرسه طبى امروز در يك آگهى خبر داد كه شعبه تعليمات دواسازى مدرسه طب از اول ماه رمضان افتتاح مى‌شود و گياه‌شناسى، شيمى، فيزيك و دواشناسى و دواسازى علمى و عملى تدريس خواهد شد. در اين آگهى از علاقه‌مندان ورود به اين شعبه خواسته شده بود اگر داراى ضوابط ورود به اين مدرسه هستند، رجوع كرده، ثبت‌نام كنند. ٩

* خروج برخى از متحصنين از سفارت روس‌

روزنامه اتحاد در شماره امروز خود نوشت كه تعدادى از تحصن‌كنندگان سفارت روس از آن محل خارج شدند. اين روزنامه با چاپ نام هشت نفر كه همگى محصل بودند نوشت كه «در نتيجه مذاكراتى كه براى طرفدارى از ملت و مملكت كردند به‌طور تعرض از سفارت خارج شدند.» ١٠ در گزارشهاى سفارت انگلستان آمده است كه فقط فرخى در سفارت باقى مانده است. ١١

* بدهيهاى سپهسالار

مرتضى ممتاز الملك‌ ١٢ امروز در نامه‌اى به مشير الدوله رئيس الوزراء ضمن ارائه فهرستى از املاك و تعهدنامه‌هاى سپهسالار به بانك يادآور شد كه بدهكارانى چون او از آن دسته از وام‌گيرندگانى هستند كه پول‌هاى دريافتى را خرج خريد زمين كرده و از عوايد سالانه آن بهره‌مند مى‌شوند. و حال كه بانك ايران در صدد بازپس‌گيرى بدهيهاى خود است ناچار به در اختيار گرفتن املاكى چون املاك سپهسالار است.

وى اضافه كرد كه ضرب الاجل تعيين شده براى بازپرداخت بدهى سپهسالار ١٤ فروردين سال جارى به پايان رسيده است. ١٣

______________________________
(١). روزنامه اتحاد، شم ١٥٢، ص ٢. متن لايحه پيشنهادى چنين بود: «مطابق اصل ٣٤ قانون اساسى از مجلس شوراى ملى تقاضا مى‌شود كه كميسيونى مركب از ١٢ نفر از نمايندگان محترم انتخاب شوند كه با دولت داخل مطالعه و تبادل‌نظر شده خطمشى آتيه مملكت و تهيه موجبات اصلاحات لازمه با سنجيدن اطراف كار معين گردد كه پس از تبادل‌نظر و تصويب ساير نمايندگان محترم به موقع اجرا گذارده شده و موجبات وحدت عمليات مجلس شوراى ملى و دولت بيش از پيش فراهم آيد. مشير الدوله رئيس الوزراء.» (روزنامه ايران، شم ١١٢٢، ص ١).

(٢). مكى، تاريخ بيست ساله ايران، ج ٢، ص ٩١.

(٣). روزنامه ايران، شم ١١٢١، ص ١.

(٤). مكى، تاريخ بيست ساله ايران، ج ٢، ص ٨٧.

(٥). روزنامه ايران، شم ١١٢٠، ص ٣.

(٦). روزنامه اتحاد، شم ١٥٠، ص ٥.

(٧). همان‌جا.

(٨). همان‌جا.

(٩). روزنامه ايران، شم ١١٢٠، ص ٣.

(١٠). روزنامه اتحاد، شم ١٥٠، ص ٥.

(١١). جنبش ميرزا كوچك خان بنابر ...، ص ١٥٢.

(١٢). مرتضى ممتاز الملك پسر سوم ميرزا جبار ناظم المهام در ١٢٨٦ ق در تهران زاده شد. پدرش از مردم خوى بود كه در آذربايجان در دستگاه عباس ميرزا و ميرزا ابو القاسم قائم‌مقام خدمت مى‌كرد و با امير كبير هم دوستى داشت. در ايام صدارت همو به تهران آمد و در تأسيس مدرسه دار الفنون به امير كبير يارى رساند. مرتضى خان پس از انجام تحصيلات اوليه به مدرسه دار الفنون رفت. آنگاه راه اروپا را در پيش گرفت و در پاريس درس خواند. پس از آن به تهران بازآمد و در اداره انطباعات و دار الترجمه دولتى مترجم زبان فرانسه شد. چندى بعد به خدمت وزارت امور خارجه درآمد و در ١٣٢٤ ق وزير مختار ايران در ايالات متحده امريكا شد. چندى را هم در اروپا گذراند. تا اينكه به تهران برگشت و در ١٣٣٤ ق وزارت معارف و اوقاف را در كابينه سپهسالار به عهده گرفت.

همين وزارت را در كابينه وثوق الدوله نيز حفظ كرد. او در اين سمت به بنيان موزه ملى همت گماشت كه از جمله آثار ماندگار وى است. در كابينه‌هاى مستوفى الممالك و صمصام السلطنه هم وزير فرهنگ شد. پس از انقلاب اكتبر ١٩١٧ كه تمام امتيازهاى روس در كشورهاى ديگر از جمله ايران لغو و اداره بانك استقراضى به دولت ايران واگذار شد، رياست آن هم در عهده تصدى ممتاز الملك قرار گرفت. او در همين سمت بدهى رجال و معاريفى چون سپهسالار اعظم تنكابنى و كامران ميرزا را از دفاتر بانك استخراج و عيان ساخت. همچنين با قرارداد ١٩١٩ مخالفت نمود كه به سبب آن همراه با عده‌اى ديگر به كاشان تبعيد شد. از ديگر مشاغل مهم ممتاز الملك كه در اواخر امر به مرتضى مرتضايى معروف گرديد، وزارت عدليه در دولت بعدى مستوفى الممالك است.

مرگش در تهران به سال ١٣٠٤ ش اتفاق افتاد و در امام‌زاده عبد اللّه شهر رى مدفون شد. (بامداد، شرح حال رجال ايران در ...، ج ٤، صص ٦١ و ٦٢؛ ممتحن الدوله، رجال وزارت خارجه در عصر ...، ص ٢٠٨).

(١٣). اسنادى از اختلافات و دعاوى ...، صص ٧٥ و ٧٦.