روز شمار تاريخ معاصر ايران - فراهانى، حسن - الصفحة ٤١٦
محاكم عدليه در معبر عمومى شلاق مىخورند محملى براى آن مىخواستند، بالاخره اگر موقعى كه حكومت نظامى ايالات در امور ساير ادارات دخالت كرد و اعلانات تند و تيز حكومت نظامى تهران بيشتر مردم را خشمگين نموده بود، در تمام اين موارد لا اقل يك مرتبه وكلاى ديرآشنا به وظيفه صريحا استيضاح مىنمودند، امروز وزير جنگ به اشتباه، خود را در اين همه خلاف قانون ذيحق ندانسته، مسئوليت خويش را كاملا احساس مىنمود و شايد تسليم شدن و سر فرود آوردن به قانون مملكتى براى او اين قدرها دشوار و ناگوار نبود.» ٥
* ورود سكه توسط كنسول روس
وزارت ماليه در نامهاى كه امروز به وزارت امور خارجه نوشت گزارش گمرك انزلى را به اين وزارتخانه منعكس كرد كه كنسول روس در انزلى جعبههاى حاوى مسكوكات را بدون رعايت تشريفات گمركى وارد كرده و در برابر اقدامات مأمور گمرك با او بدرفتارى نموده و توجهى به انجام وظيفه مأمور يادشده نكرده است. شش صندوق بدون اجراى مقررات گمركى از كشتى پياده شده است. مأمور گمرك نوشته است كه على الظاهر درون جعبهها نقره است. ٦
* گزارشى از تمرد پسران امير جنگ
بنا به گزارشى كه امروز كنسول ايران در بغداد به وزارت امور خارجه فرستاد «ويس قونسول بدره و مندلى به ژنرال قونسولگرى راپورت داده است گويا عليقلى خان صارم السلطنه و آقاى رضا قلى خان پسران آقاى امير جنگ والى پشتكوه ٧ با پدر خود در مقام مخالفت و ضديت برآمده، از محل حكمرانى پدر خارج شدهاند.» وى احتمال داد اين روزها بين پسران و پدر درگيرى هم پديد آيد. ٨
[تصوير] غلامرضا خان ابو قداره (امير جنگ) والى پشتكوه
* گزارش لورن از ديدارش با رضا خان
سر پرسى لورن وزير مختار انگليس در تهران امروز شرحى از ديدار خود با رضا خان وزير جنگ را به كرزن وزير امور خارجه انگليس فرستاد. او از قول رضا خان نوشت كه [در پى كشتار نظاميان اعزامى خوزستان در شليل] قصد حمله به شيخ خزعل و بختياريها را ندارد و منتظر است تا سردار جنگ گزارش خود را از اين حادثه بدهد. لورن به رضا خان پيشنهاد كرد با خوانين بختيارى ديدارى رودرو داشته باشد كه وزير جنگ آن را به زمانى موكول كرد كه براى استقبال از احمد شاه راهى جنوب كشور مىشود. در اين ديدار طرفين پس از گفتوگو درباره قوام السلطنه و عقيده بر بىكفايتى او، از موقعيت وخيم مالى كشور نيز صحبت شد. لورن با تعجب نوشت كه رضا خان چگونه از او درخواست كمك مالى مىكند درحالىكه دولت قادر به پرداخت بدهى خود نيست؟ لورن به رضا خان مىگويد اگر دولت رفتار خصمانه خود را نسبت به انگليس تغيير دهد، اوضاع فعلى هم تغيير خواهد كرد. ٩
______________________________
(١). روزنامه ايران، شم ١٢٣٥، صص ١ و ٢ و ٣.
(٢). روزنامه اقدام، شم ٨٢، ص ٢.
(٣). روزنامه ايران، شم ١٢٣٥، ص ٣ و شم ١٢٣٦، ص ٢.
(٤). روزنامه اقدام، شم ٨٢، ص ٢.
(٥). مكى، تاريخ بيست ساله ايران، ج ٢، صص ١٨١ تا ١٨٤.
(٦). اسناد وزارت امور خارجه، ٣ و ٤- ١٦- ٢- ١٣٠١. اقدامات وزارت امور خارجه در برابر اين گزارش، مذاكره با سفارت روسيه شوروى بود كه مقرر شد سفارت تحقيق كند و اطلاع دهد (همان، ص ٦؛ سازمان اسناد ملى ايران، سند شم ٢٤٠٠١٠٣٣٣، آرشيو ٤٠٦ ص ٣ آ آ ا، شم ميكروفيلم، ٠٢١١٠٠٣٢).
(٧). پشتكوه: ناحيه كوهستانى در قسمت غربى ايران در استان لرستان كه از دره دياله تا آب دز كشيده شده است. كوههاى آن به دو سمت جداگانه تقسيم مىشود. اولى را پيشكوه و دومى را پشتكوه مىنامند. و اين دو قسمت به واسطه درهرود سيمره (گاماساب و كرخه) از يكديگر جدا مىگردد. از ذهاب به بعد به طرف جنوب يك سلسله كوه موازى بهطور منظم وجود دارد كه برآمدگى چينخوردگىها در آن بيشتر به طرف جنوب غربى است. سلسله كوههايى كه در طرف راست سيمره و دشت عراق وجود دارد با نام پشتكوه معروف بوده، رشته كوه عمده آن كبيركوه نام دارد كه بعضى از قلل آن ٢٨٠٠ گز ارتفاع دارد. چند رود هم در اين ناحيه در جريان است كه رودخانه آفتاب از مهمترين آنهاست. مهمترين رشتهكوه آن هم سوانكوه است. آب و هواى آن بسته به ارتفاعات همواره در حال تغيير بوده، در نقاط مرتفع برف دائمى مىباشد. اما جنگلها در گرمسير واقع شده، هيچوقت برف در آنها ديده نمىشود. سكنه پشتكوه مخلوطى از كردها (در قسمت شمالى) و لرها (بيشتر در قسمت جنوبى) است كه مىتوان گفت باهم درآميختهاند. ملكشاهى، يوسفوند، گراوند، غياثوند از طوايف مهم اين ناحيهاند كه همواره بيشترين سكنه را در اختيار دارند. از حاكمان پرنفوذ اين منطقه حسن خان والى است كه در دوره فتحعلى شاه قاجار در آنجا حكم مىرانده، به سبب ادامه واليگرى در خانوادهاش فرزندان او با عنوان والى مشهور شدند. از ديگر واليان پشتكوه حسينقلى خان والى است كه بعدها به ابو قداره شهرت يافت. فرزندان او هم با همين عنوان در اين ناحيه حكم راندند كه غلامرضا خان ابو قداره فرزند بزرگ وى آخرين والى در پشتكوه بوده، با متوارى شدن او به بين النهرين در ١٣٠٧ ش، حكومت آنها كه تقريبا سيصد سال حاكميت لرستان را در دست داشتهاند پايان پذيرفت. به گفته برخى از مورخين در نيم قرن پايانى دوره قاجار حوزه پشتكوه لرستان از هر نقطه ايران منظمتر و مردم آن مطيعتر بودهاند. (والىزاده معجزى، تاريخ لرستان روزگار قاجار از ...، صفحات متعدد؛ همو، تاريخ لرستان روزگار پهلوى از ...، صفحات متعدد). براى آگاهى از زندگى غلامرضا خان امير جنگ مشهور به ابو قداره والى پشتكوه، ر. ك: همين كتاب، ج ١، ص ٥٦٨.
(٨). اسناد وزارت امور خارجه، ٣٢- ١٣- ٤٧- ١٣٠١.
(٩).FO E ٤٥٩٠١ /٦ /٤٣ .