روز شمار تاريخ معاصر ايران - فراهانى، حسن - الصفحة ٧٣١
شنبه ١٩ اسفند ١٣٠١/ ١٠ مارس ١٩٢٣/ ٢٢ رجب ١٣٤١
* تشكيل جلسه مجلس شوراى ملى
در جلسه امروز مجلس شوراى ملى اعتبارنامه قوام السلطنه بهعنوان نماينده مشهد تصويب شد. دستور بعدى رسيدگى به بودجه وزارت معارف بود كه ده ماده آن مورد مشورت و تصويب قرار گرفت. ١
* نيروهاى نظامى ايران در ميان قواى انگليس
بنابر گزارشهاى رسيده از بين النهرين كه نمايندگان لشكر غرب آنها را جمعآورى مىكردند، بريتانيا روزبهروز بر قواى خود در عراق مىافزايد. انگليس اين افراد را از اتباع كشورهاى ديگر انتخاب مىكند. «عده انگليسها منحصر به دو هزار نفر پياده و دويست طياره كه تمام صاحبمنصبان و عملهجات فنى آن انگليسى هستند. بقيه قوا مركب از ايرانى و هندى كه در تحت رياست سركردگان انگليسى تربيت مىشوند.» در ادامه اين گزارش آمده است كه ايرانيهايى كه وارد قشون انگليس شدهاند عموما در پليس جنوب بودند. عدهاى هم در امنيه و نظميه خدمت مىكردند و روزبهروز به شمار اين افراد در ارتش انگليس افزوده مىشود. اين گزارش شمار نيروهاى نظامى انگليس را در عراق حدود ده هزار نفر برآورد كرد و حضور آنها را اولا براى مقابله با عثمانى و در ثانى براى مقابله با مخالفتهاى داخلى دانست.
گزارش مىافزايد «بهطور تحقيق صدى شصت از ساكنين بين النهرين شيعه و در تحت نفوذ و اطاعت اوامر علماى شيعه هستند و در انتخابات اخير سياسيت اساسى به كار برده و در نتيجه تحريم انتخاب وكيل نقشه انگليسى را به كلى برهم زدند.» در اين گزارش از حضور ايرانيان در ارتش انگليس انتقاد شده، آن را در عرض منافع ايران ارزيابى كرده و در پايان آورده است كه «نواحى غرب و حدود سرحدى از دسايس و حيل دشمن در صورتى مصون و محفوظ مىماند كه يك هيأت جاسوسى تشكيل و مأمورين سيار در ايران وقايع مهمه را به موقع راپرت دهند.» ٢
* توزيع شبنامه در انزلى
پس از بهدست آمدن شبنامهاى كه در انزلى توزيع شده بود، رئيس تيپ مستقل شمال آن را به مركز فرستاد و نوشت كه از انتشار اينگونه اوراق جلوگيرى خواهد كرد. به جز تيتر شبنامه كه «كابوس منحوس حكومت نظامى» است بقيه متن خوانده نمىشود. محمد حسين خان آيرم رئيس تيپ مستقل شمال مىنويسد كه كنسول روس از انتشار اين شبنامه ابراز تأسف كرده و مىگويد كه چاپ و توزيع آن را به ما نسبت مىدهند ولى ما اين نوع كارها را از ناحيه كميتهاى كه انگليسها تشكيل دادهاند مىدانيم. وى در پايان مىافزايد كه تحقيقات خصوصى و محرمانه من مىگويد «به دستيارى چند نفر ايرانى در قونسولخانه روس ژلاتين شده است.» ٣
* دلايل سوءظن نبيل الدوله به سالار رشيد
پس از آنكه نبيل الدوله در مكاتبات خود با وزارت امور خارجه از نزديكى سالار رشيد به روسها نوشت، و موضوع به وزارت جنگ منعكس شد، مسئولان وزارت جنگ اين تحليل را نپذيرفته، خواستار قرائن و شواهد نبيل الدوله كارگزار آستارا شدند.
او امروز در نامهاى كه به وزارت امور خارجه نوشت دلايل سوءظن خود را برشمرد: ديدار با ايرانيان فرارى به روسيه، ديدار با كفيل كنسولگرى روس، اشاعه حمله سالار رشيد به آستارا. ٤
* آمادگى سفارت ايران در لندن براى همكارى با سرهنگ اسماعيل خان
در آستانه انتقال اسلحههاى خريدارى شده ايران از آلمان از طريق انگليس، وزارت خارجه امروز وزارت جنگ را مطلع كرد كه سرهنگ اسماعيل خان نماينده آن وزارتخانه مىتواند اقدام كند؛ مراتب به سفارت ايران در لندن ابلاغ شده است. ٥