روز شمار تاريخ معاصر ايران - فراهانى، حسن - الصفحة ٧٤٧
محمد حسين خان آيرم رئيس تيپ مستقل شمال در مورد اعلاناتى كه به اسم احسان اللّه خان (ر. ك: ٢٣ اسفند) منتشر مىشود نوشت كه اينها را خود روسها منتشر مىكنند تا بدين وسيله اهالى را متوحش كرده و از اين طريق به طرف خود جلب كنند. او در پايان يادآور شد كه روسها وجود او را در منطقه خلاف اهداف خود مىدانند. ٥
* دستور دستگيرى سالار رشيد
رضا خان وزير جنگ در تلگرامى كه امروز به رئيس تيپ شمال فرستاد به او دستور داد از آنجا كه سالار رشيد بنابر گزارش امير لشكر شمال غرب از آستارا به جنگل فرار كرده است، دستور دهيد او را تعقيب كرده، دستگير كنند. ٦
* موافقان و مخالفان قشون و انتخابات مجلس
پس از گزارشى كه محمود آيرم از دستهبنديهاى سياسى در دو شهر اصفهان و شيراز و طرفداران قشون در ميان اين افراد براى وزارت جنگ فرستاد (ر. ك: ١٦ اسفند) امروز در گزارش محرمانه و بلند ديگرى فهرستى از گروههاى فعال در سه شهر شيراز، يزد و كاشان را كه براى انتخابات دوره پنجم فعاليت مىكنند و اينكه نسبت به اداره قشون چه نظرى دارند، براى رئيس اركان حرب كل قشون فرستاد. در شيراز دو گروه عمده وجود دارد:
١. دمكراتهاى شرقى كه متمايل به انگليس هستند و كسانى كه براى نامزدى مجلس معرفى كردهاند، عبارتند از:
سيد محمد حسن دستغيب، نصرت الدوله، سيد يعقوب، نصر السلطنه، حاجى آقاى شيرازى
٢. دمكراتهاى غربى كه ضد انگليسى هستند و نامزدهاىشان عبارتند از: صدر الاسلام، ناظم التوليه، ضياء الادبا، سردار فاخر.
فرقه شرقى با قشون مخالف ولى فرقه غربى موافق است. در اين بين صدر الاسلام، ضياء الادبا و ناظم التوليه طرف اعتماد قشون هستند. گروههاى سياسى يزد به دو دسته تقسيم مىشوند: تشكيلى و ضد تشكيلى. نامزدهاى گروه تشكيلى عبارتند از: حائرىزاده و آقا سيد كاظم كه فعلا نمايندگان يزد در مجلس شوراى ملى هستند، و آقا شيخ هادى، ميرزا عباس صراف. گروه ضدتشكيلى نامزدهاى زير را براى مجلس در نظر گرفتهاند: نواب، سيد عبد الرسول موسىزاده، انارىزاده، حاجى افتخار، فرخى. از اين عده «سيد عبد الرسول، شيخ هادى و سيد كاظم نسبتا اصلح مىباشند.»
در كاشان دستههاى سياسى فعلا ظهور و بروز كامل نيافته، اما از كسانى كه موافق قشون هستند، مىتوان از آقاميرزا سيد حسن نماينده فعلى، جليل الملك و آقا احمد معروف به گنبد نام برد. مخالفان هم شيبانى، وحيد الملك، متين السلطنه، حاجى آقا على پسر ميرزا شهاب الدين، ميرزا محمد حسين، سيد عبد الرحيم تمبرفروش، حسام الاسلام، سيد محمد مدير كه از طرف تجار هستند قابل ياد كردن هستند. معين الممالك رئيس اداره ماليات غيرمستقيم اصفهان از طرف اهالى نطنز و جوشقان براى نمايندگى نامزد است. ٧
* رئيس جديد نظميه رشت
به نوشته روزنامه ايران ماژور محمود خان اخيرا به سمت رياست نظميه رشت انتخاب شده و به زودى به محل مأموريت خود حركت خواهد كرد. ٨
* نفع ايران در معارضه انگليس با شيخ محمود
محمد حسن بديع كارپرداز ايران در كربلا ضمن فرستادن گزارشى از حوادث اخير كردستان عراق (بمباران سليمانيه توسط انگليس، كشته شدن عدهاى بىگناه، خروج شيخ محمود از كردستان) نوشت كه اينك سليمانيه حكومتى ندارد و طرفداران انگليس آنجا هستند. او افزود اقدام اخير انگليس عليه شيخ محمود به دليل نزديكى او به عثمانى بوده است.
«اكراد به واسطه تعصب مذهبى باطنا به تركها بيشتر ميل دارند تا انگليس ... چيزى كه هست هرقدر مناسبات انگليس با اكراد سست و ضعيف شود براى ايران خالى از فايده نيست زيرا وجود يك كردستان مستقل و تحت وصايت و حمايت انگليس از براى كردستان ايران خطرناك است.» ٩
* شرايط عفو سيميتقو
پس از پاسخ سفارت انگليس به يادداشت وزارت امور خارجه كه سيميتقو خيال آمدن به ايران را ندارد و در آن از صحت و سقم عفو سيميتقو توسط ايران نيز سئوال شده بود، (ر. ك: ١٤ بهمن) وزارت امور خارجه امروز سفارت انگليس را باخبر كرد كه موافق اظهارات وزارت جنگ سيميتقو در صورتى عفو مىشود كه خود را تسليم قواى دولتى كرده به تهران بيايد. ١٠
* فعاليتهاى سياسى «اجتماعيون» در بارفروش
بنابر گزارشى كه كارگزارى مهام خارجه مازندران امروز به وزارت امور خارجه فرستاد انجمن اجتماعيون با فعاليتهايى كه ميرزا حيدر على شيرازى و منشى انجمن سيد حسن خان گنجهاى از خود نشان مىدهند، فعاليت خود را گسترش داده است. از نظر نماينده وزارت امور خارجه سيد حسن خان گنجهاى اصلا اصفهانى است، خود را پزشك جا زده و پيش از اين با بلشويكها سروسرّى داشت. او احتمال مىدهد ميرزا حيدر على شيرازى و گنجهاى «قوه عامله ديگران باشند.» ١١
______________________________
(١). روزنامه ايران، شم ١٣٣٩، صص ١ و ٢؛
مدرس در پنج دوره تقنينيه، ج ١، صص ٤٠٤ و ٤٠٥.
(٢). منشور گرگانى، رقابت شوروى و انگليس ...، صص ٢١٩ و ٢٢٠.
(٣). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ١، صص ١١٠ و ١١٢.
(٤). همان، پ ١٠، ص ٦٧.
(٥). همان، پ ١، صص ٢ و ٣.
(٦). همان، پ ١٦، ص ١٥.
(٧). همان، پ ١٠، ص ١٠٨.
(٨). روزنامه ايران، شم ١٣٣٩، ص ٣.
(٩). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، س ١٣٠٢، پ ٢، صص ٣٢ و ٣٣.
(١٠). همان، س ١٣٠٢، پ ٤٩، ص ٦٨؛ سفارت انگليس از اين پاسخ قانع نشد و بار ديگر يادآور شد كه عفونامه مكتوب به اسماعيل آقا سيميتقو داده شده است كه با موارد مطرح شده مغاير است (همان، ص ٦٧) موضوع بازمىگردد به خودمختارى وزارت جنگ در تصميمگيريهاى خود كه بدون مشورت يا مجوز رئيس دولت به هر اقدامى كه مىخواست عمل مىكرد.
(١١). اسناد وزارت امور خارجه، ٥٨- ٩- ٤٩- ١٣٠٢.