روز شمار تاريخ معاصر ايران - فراهانى، حسن - الصفحة ٧٢
خراسان ١٠ با تاريخ امروز براى اين نشريه فرستاده و در آن ارقام اختلاس قوام السلطنه را درج كرده بود، چاپ نمود. دوبوا در اين نامه مدعى است كه قوام السلطنه حدود يكصد و نود و سه هزار تومان برخلاف اوامر دولت و خارج از حدود از بودجه برداشت كرده، حساب پس نداده است. دوبوا نوشته متعهد هستم «در كميسيونى كه براى رسيدگى به يكصد و نود و سه هزار تومان مأخوذى قوام السلطنه به عنوان علاوه بودجه از صندوق ماليه خراسان دريافت داشته تشكيل خواهد شد حاضر شده و اين قضيه را ثابت و مدلل» نمايم. ١١
______________________________
(١). آنغوزه: از گياهان صادراتى و مرتعى
ايران است كه ارزش علوفهاى چندانى ندارد ولى اهميت آن به سبب وجود مادهاى است كه
از آن استخراج مىشود. اين ماده مصرف دارويى، صنعتى و ارزش اقتصادى فراوانى براى
روستاييان و صادركنندگان دارد.
(٢). مدرس در پنج دوره تقنينيه، ج ١، ص ٢٧٩.
(٣). تركمان، آراء انديشهها و فلسفه ...، ص ٧٦.
(٤). روزنامه ايران، شم ١١٢٢، ص ٢.
(٥). روزنامه اتحاد، شم ١٥٢١، ص ٢.
(٦). اسناد مجلس شوراى اسلامى، دوره چهارم، ك ٢٠، پ ١١٤.
(٧). روزنامه ايران، شم ١١٢٢، ص ٢.
(٨). همان، شم ١١٢٣، ص ١.
(٩). روزنامه اقدام، شم ٢٩، ص ٢.
(١٠). دبوآDubois در ژوئيه ١٩١٣/ تير ١٢٩٢ بنا به پيشنهاد مرنارد بلژيكى خزانهدار كل ايران به استخدام دولت ايران درآمد. ابتدا مسئول گمرك بندر انزلى بود كه پس از چندى به عنوان كفيل ماليه خراسان به مشهد رفت. آنگاه در مارس ١٩٢١/ اسفند ١٢٩٩ به پيشنهاد وزارت ماليه و تصويب رئيس الوزراء به پيشكارى ماليه خراسان منصوب شد. يك روز بعد به دستور والى خراسان ميرزا احمد خان قوام السلطنه در جمع هيأتى مركب از رجال خراسان مأمور ضبط اموال بانك استقراضى روس در خراسان شد. در اين ماجرا دفتر بانك و يك خانه مسكونى واقع در خارج از مشهد را نيز توقيف كرد. در اوايل ارديبهشت ١٣٠٠ همزمان با دستگيرى قوام السلطنه و انتقال او به تهران توسط كلنل محمد تقى خان پسيان، دبوآ كه از اين اتفاق بسيار خوشحال بود، كميسيون مالى براى تحقيق و بررسى ادعاهاى مربوط به تقويم درآمدها را تشكيل داد. وى از جمله افرادى است كه روزنامه خراسان در تاريخ ١٤ خرداد ١٣٠٠ به شدت به وى حمله برده، او را خائن و رذل و بىسواد خواند و نوشت كه پاتوق قبلى وى قهوهخانههاى روسيه بوده است. به دنبال اين ماجرا كارگزار خراسان خواستار تعطيلى روزنامه مزبور شد، اما ميرزا صدرا ملقب به نجد السلطنه (والى خراسان) فقط به توبيخ سردبير آن اكتفا كرد. دبوآ هم پس از مشاهده چنين برخورد ملايمى، تهديد كرد كه اداره ماليه را تعطيل و از شغلش استعفا خواهد كرد. او در ٢٨ ژوئن ١٩٢١/ ٨ تير ١٣٠٠ اداره ماليه را به شاهزاده جلال الملك (ايرج ميرزا) كه سمت معاونش را داشت تحويل داد و از سمت خود كناره گرفت. ولى كنارهگيرى او چندان نپاييد و پس از حدود يك ماه به دستور محمد تقى خان پسيان رئيس كل ژاندارمرى خراسان بر سر كار خود بازگشت. دبوآ كه سعى در جمعآورى ماليات خراسان مىنمود با كسانى چون احمد قوام السلطنه روبرو بود كه عادت به پرداخت آن نداشتند. ازاينرو اختلافاتشان بالا گرفت تا اينكه در اوايل اوت ١٩٢١/ مرداد ١٣٠٠ از كار بركنار شد و ميرزا غلامحسين خان منگنه به جاى او نشست. در اين اوان كلنل محمد تقى خان پسيان بسيار كوشيد تا او را به همان سمت قبلى بازگرداند، اما تلاشهاى وى سودى نبخشيد و با مرگ پسيان در ١١ مهر ١٣٠٠ دبوآ نيز بزرگترين حامى خود را در خراسان از دست داد. وى كه از جمله مشوقان كلنل براى اعلام مبارزه با حكومت مركزى ايران بود، پس از اين اتفاق، در ١٢ آبان همان سال به همراه خدمتكار روسى خود به تهران آمد. (كرونين، ارتش و حكومت پهلوى صص ١٨٣ و ١٨٨؛ دستره، مستخدمين بلژيكى در خدمت دولت ايران، صص ٢٩١ و ٣٠٢؛ روزنامه ايران (١٢/ ٤/ ١٣٠٠)؛ ص ١).
(١١). روزنامه اقدام، شم ٢٩، ص ٤.