به نوشته برخى منابع مستوفى الممالك رياست وزراء و ذكاء الملك وزير امور خارجه امروز به سفارت روسيه شوروى رفتند و با شومياتسكى وزير مختار روسيه ديدار كردند. در اين ديدار آن‌چه مطرح شد حق گمركى بود. روسيه براى فشار به ايران تعرفه گمركى خود را از آسيايى به اروپايى تغيير داده بود و از اين طريق حقوق گمركى بسيار افزايش يافته بود و بازرگانان ايرانى توان صدور كالا نداشتند. گفته مى‌شود در اين مذاكرات مسئله تعرفه اروپايى حل شد، بدين ترتيب كه كالاهايى كه از ١٥ نوامبر تا اول «مارس در گمرك‌خانه‌ها بود، حقوق گمركى آن مطابق تعرفه آسيايى سابق گرفته شود، از اول مارس تا سه ماه كه مطابق ده جوزا (خرداد ١٣٠٢) مى‌شود تعرفه قبل از جنگ بين المللى برقرار گردد. و در ظرف مدت سه ماه متخصصين تجارتى شوروى به طهران بيايند و تعرفه گمركى جديد بين دولتين وضع كنند. ولى موضوع ترانزيت واردات باز هم به وعده آينده موكول شد.» ٧

[تصوير] ذكاء الملك (محمد على فروغى)

* تقاضاى روحانيان مشهد از وزير جنگ‌

در تلگرامى كه تعدادى از روحانيان مشهد امروز به رضا خان وزير جنگ فرستادند، نوشتند كه امريكاييها زمينهايى را در مشهد مقدس خريده‌اند و درصدد هستند تأسيساتى كه موجب تقويت كفر و تضعيف اسلام است در آن ايجاد كنند. اين اقدام باعث هيجان عمومى در اين منطقه خواهد شد. «مستدعى است از پيشرفت اين مقصود فتنه‌خيز جلوگيرى فرماييد كه باعث دعاگويى داعيان و عموم مسلمانان است.» ٨

______________________________
(١). روزنامه اتحاد، شم ٢٨٩، ص ١.

(٢). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ١١، ص ١٢.

(٣). اسناد وزارت امور خارجه، ١٥- ٢٩- ١٦- ١٣٠١.

(٤). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ١، ص ١٢٠.

(٥). همان، س ١٣٠٢، پ ٢، ص ٣٦.

(٦). همان، پ ١٧، ص ٣٤ تا ٣٦.

(٧). منشور گرگانى، رقابت شوروى و انگليس در ...، ص ٢١٩؛ مكى، تاريخ بيست ساله ايران، ج ٢، ص ٢٤٣؛ روزنامه ايران، شم ١٣٢٥، ص ١؛ همان، شم ١٣٢٦، ص ١.

(٨). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ١٠، ص ٣٤.