امروز سال دوم انتشار مجله قشون آغاز شد. سال اول مجله قشون از اول اسفند ١٣٠٠ تا اول اسفند ١٣٠١ مجموعا ٤٧ شماره منتشر شد و از امروز سال دوم آن آغاز شد. ٦

* تهيه فهرست روستاهاى تخريب‌شده‌

صورت روستاهايى كه در زمان غائله سيميتقو غارت شده يا تخريب گشتند، توسط هيأتى از اهالى و معاريف سلماس تهيه شد و امروز به امين ماليه تحويل گرديد تا به مركز ارسال شود. ٧

______________________________
(١). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ١٠، ص ١١٩. دستور رضا خان براى اعمال نفوذ امراى قشون در امر انتخابات شامل همه مناطق مى‌شد و از خلال اسناد چنين برمى‌آيد كه افرادى كه مى‌بايد از هر منطقه به مجلس راه يابند قبلا تعيين شده و اقدامات لازم براى راه‌يابى آنها به عنوان نماينده مردم صورت مى‌گرفت. در سندى كه با طبقه‌بندى محرمانه، از سوى رئيس اركان حرب كل قشون به امير لشكر غرب فرستاده مى‌شود با صراحت بيان مى‌شود كه قرار است جليل الملك از بنى طرف، يكى از ايلات خوزستان، انتخاب شود. «به تصديق آن‌كه موجبات پيشرفت مقصود با نداشتن قوا در عربستان (خوزستان) مشكل است، حسب الامر به وسايلى كه ممكن است و به دست اشخاص غيرنظامى كه طرف اعتماد هستند اقدامات نماييد.» (همان، پ ١٠، ص ١٠٩).

[تصوير] رضا خان‌

توضيح اينكه كودتاى سوم اسفند ١٢٩٩ و حوادثى كه در طى پنج سال تا ١٣٠٤ ش و برآمدن رضا پهلوى رخ داد حكايت از آن دارد كه مجلس پنجم شوراى ملى از اهميت و حساسيت ويژه‌اى برخوردار بوده، در تاريخ معاصر ايران جايگاه منحصر به‌فردى را داشته است. رضا خان سردار سپه كه در انجام كودتا همكار سيد ضياء الدين طباطبايى و از عاملين اصلى آن بود توانست از فرداى كودتا نفوذ چشمگير و مؤثرى به دست آورد و در دستيابى به آنچه مى‌خواست از همه توان خود بهره ببرد. در چند كابينه متوالى وزارت جنگ را برعهده گرفت كه كسب موفقيتهاى نظامى و انتظامى‌اش در اين سالها جاى پاى محكمى را در اركان حكومتى براى او به ارمغان آورد و گذشته از فرماندهان و صاحب‌منصبان نظامى بسيارى از اعضاى هيأت دولت را نيز گوش به فرمان وى كرد. مداخله هواداران او كه بيشتر كارگزاران دولتى را تشكيل مى‌دادند در انتخابات مجلس دوره چهارم آغاز شد؛ اما در روزهاى پايانى همين مجلس، كه مقدمات انجام انتخابات پنجمين دوره مجلس شوراى ملى فراهم مى‌شد دخالتهاى آنان گسترش فزاينده‌اى يافت. با تلاش هواخواهان رضا خان در مجلس در اسفند ١٣٠١ اعتبارى به مبلغ صدهزار تومان براى انجام انتخابات اختصاص پيدا كرد. همچنين مقرر گرديد كه انتخابات از فروردين ١٣٠٢ شروع شود. اما با تكاپوى عوامل سردار سپه زمان رأى‌گيرى دو مرتبه به تعويق افتاد. در اين فاصله طرفداران وزير جنگ كه بيشتر فرماندهان لشكر و فرمانداران نظامى در شهرهاى مختلف بودند انتخاب حاميان سردار سپه را تدارك ديدند و تصميمات كميسيونى كه مركب از ملك الشعراى بهار، محمد مصدق و ابو الحسن حائرى‌زاده براى تجديد نظر در قانون انتخابات و جلوگيرى از دستبرد صاحبان نفوذ در امر رأى‌گيرى تشكيل شده بود، به جايى نرسيد. تنها در تهران چند نفر به تعداد انگشتان يك دست به‌عنوان نماينده واقعى مجلس پنجم برگزيده شدند كه انتخاب آنان هم در زمانى انجام گرفت كه هنوز چند روزى از عمر مجلس چهارم باقى بود. در ديگر نقاط كشور هم انتخابات اغلب به دست فرماندهان لشكر و فرمانداران نظامى و گروه‌هاى متنفذ وابسته به وزارت جنگ صورت پذيرفت. در اين ميان تعدادى از احزاب و دسته‌هاى سياسى همچون «تجدد» و «دموكرات‌هاى مستقل» دست به دست هم دادند و تركيب سياسى و حزبى مجلس پنجم را به سمت و سويى بردند كه غير از اجراى برنامه‌هاى رضا خان سردار سپه- كه پس از مدت كوتاهى به رياست الوزرايى رسيد- فرجام ديگرى نداشت. رضا خان از همان روزهاى پايانى مجلس چهارم به تركيب كلى مجلس پنجم مى‌انديشيد كه توانست با اعمال نفوذ و وارد ساختن هوادارانش به درون آن سلطنت قاجاريان را منقرض كرده، بر مسند حكومت نشيند. (بهار، تاريخ احزاب سياسى تا انقراض قاجاريه، ج ١، صص ٣٠٣ و ٣٠٤؛ مستوفى، شرح زندگانى، من يا ...، ج ٣، ص ٦٠٦).

(٢). اسناد وزارت امور خارجه، ٤٧- ١٦- ٩- ١٣٠٢.

(٣). همان، ٥- ١٠- ١٠- ١٣٠١.

(٤). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ١، ص ٤٢.

(٥). اسناد وزارت امور خارجه، ٩٥- ١- ٢- ١٣٠١.

(٦). عاقلى، رضا شاه و قشون متحد الشكل، ص ١٤٦. قشون مجله اختصاصى وزارت جنگ بود كه در اواخر سال ١٣٠٠ ش، توسط محمد حسين ميرزا فيروز، در تهران منتشر شد. اين نشريه به‌طور منظم و مستند به مدت ده‌سال، ماهانه در دو شماره (اول و پانزدهم هر ماه) طبع گرديده، سپس به ارتش تغيير نام يافت. مديريت اين نشريه را در ابتدا سلطان (سروان) افتخار نظام و پس از او، حبيب اللّه نوبخت برعهده داشت. نشان مخصوص نظاميان و وزارت جنگ روى جلد مجله درج مى‌گرديد.

(صدر هاشمى، تاريخ جرايد و مجلات ايران، ج ٤، صص ١١٠ و ١١١؛ برزين، شناسنامه مطبوعات ايران، ص ٣١٥).

(٧). روزنامه اتحاد، شم ٢٨٩، ص ١.