روز شمار تاريخ معاصر ايران - فراهانى، حسن - الصفحة ٦٨٤
احساسات خود در نخستين برخورد با آثار باستانى ايران از جمله كتيبههاى بيستون و طاقبستان نوشت و از احساسات مشترك و گرم ميان ايران و فرانسه گفت؛ و اينكه در فرانسه همه نوابغ ادبى ايران چون شاهكارهاى فردوسى، سعدى، مولوى و حافظ را مىستايند و آثار باستانى اين سرزمين را مىشناسند. او نوشت يكى از دلايل سفر من به ايران بردن همين اطلاعات به فرانسه است. ٤
* ديدگاههاى معتمد الوزاره از اروميه
معتمد الوزاره كارگزار سابق اروميه و رئيس فعلى كميسيون سرحدى ماكو در گزارشى كه امروز به وزارت امور خارجه فرستاد با يادآورى هشدارها و پيشبينىهاى خود درباره فجايعى كه در منطقه اروميه پيش آمد و نيز تركتازيهايى كه سيميتقو نشان داد و مردم آن ناحيه را آواره نمود، نوشت تفصيل اين حوادث را در كتابچهاى پيش از اين تقديم كردهام.
وى وجود مسيونرهاى آمريكايى در منطقه را بهعنوان پشتيبان جنبشهاى بعدى ارامنه و آشوريان مطرح كرد و افزود: «اين دو جماعت فاسد العقيده و خونريز در ارومى از اشخاص بانفوذ، متفق و متحد دارند؛ چنانكه غائله ... آشوريها به خصوص قضيه ... سيميتقو به دستيارى همان اشخاص و اقدامات عوامفريبانه آنها صورت وقوع يافت و چندين ولايت مهم سرحدى خراب و اهالى محو و ميليونها به دولت خسارت وارد آمد.» وى در پايان بار ديگر نوشت: «خاصه در اين موقع كه گويا مسيونرهاى امريكا هم در ارومى هستند ... خيلى محل ملاحظه و قابل توجه است.» ٥
______________________________
(١). اسناد وزارت امور خارجه، ١٣- ٣٧- ١/
٤٥- ١٣٠١.
(٢). همان، ٩ تا ٧- ٨- ٣٢- ١٣٠١.
(٣). روزنامه ايران، شم ١٣٢١، ص ٢.
(٤). همان، صص ٣ و ٤.
(٥). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، س ١٣٠٢، پ ٢٦، ص ٥٤.