روز شمار تاريخ معاصر ايران - فراهانى، حسن - الصفحة ٦٣٠
لايحه بودجه وزارت خارجه مطرح شود كه نصرت الدوله مخبر كميسيون بودجه اظهار داشت چون خودم با برخى از مواد آن مخالف هستم، لايحهاى ديگر در دستور قرار گيرد. ٦
* مقاومت در برابر تأسيس كنسولگرى روس در ماكو
وزارت امور خارجه در تلگرام رمزى به كارگزارى آذربايجان دستور داد كه در برابر اصرار روسها در ايجاد كنسولگرى سخت مقاومت كند. آنها «شناسايى قونسول ايران در عشقآباد را موكول به شناسايى دوبسون كرده بودند. دولت به ملاحظاتى عملا دوبسون را به سمت قونسولى شناخته اما تاكنون رسما مأموريت او را تصديق نكرده است.» وزارت خارجه يادآور شد موضوع به اقبال السلطنه منعكس نشود اما محرمانه كارگزارى ماكو را باخبر كنيد. ٧
* انعكاس توصيه كارگزارى آستارا به امير لشكر شمال غرب
در پى دستگيرى سالار اشجع در آستارا و امكان عكس العمل سالار رشيد براى ترك خاك ايران و نيز توصيه كارگزارى آستارا نسبت به مذاكره با سالار رشيد و جلب نظر او از اين طريق (ر. ك: ١٣ دى) موضوع از طريق وزارت جنگ به امير لشكر شمال غرب منعكس شد تا به رئيس قسمت قشون اردبيل توصيه كند با سالار رشيد وارد مذاكره شود. وزارت جنگ در نامهاى ديگر به وزارت امور خارجه با يادآورى توصيه خود به امير لشكر شمال غرب، نوشت كه قولهايى كه بخش نظامى مىدهد بايد پاس داشته شود. اين تذكر از آنرو داده شده بود كه كارگزارى آستارا پيشنهاد داده بود در طول مذاكره مىشود سالار رشيد را هم مثل سالار اشجع دستگير كرد. ٨
* حمايت خارجىها از سالار مبشر
پس از نامهنگاريهاى وزارت جنگ با وزارت پست و تلگراف براى بازگرداندن سالار مبشر به رياست تلگرافخانه گيلان، امروز در نامهاى خصوصى بدون سربرگ و با امضايى لاتين كه خطاب به يكى از مقامات وزارت جنگ نوشته شده، آمده است كه «برحسب امر رياست وزراء عظام نظر به پارهاى ملاحظات قرار است كه شاهزاده مبشر السلطان رئيس تلگرافخانه مركزى گيلان به فوريت احضار شود. نظر اين جانب اين است شاهزاده سالار مبشر رئيس سابق ... مجددا به رشت مراجعت نمايد. آيا مىتوانم در اين موقع توقع مساعدت از طرف جناب مستطاب عالى داشته باشم كه درباره او سفارشاتى به آقاى وزير پست و تلگراف بفرماييد؛ زياده از حد متشكر خواهم شد.» ٩
* گزارشى از اقدامات آقاضياء عليه حكومت نظامى
رضا خان وزير جنگ به اميراكرم حاكم مازندران، دستور داد از سفر آقاضياء فرزند شيخ فضل اللّه نورى، كه به منطقه كجور و نور آمده گزارشى تهيه كند. اميراكرم نيز با مأمور كردن فردى كه تا سرحد گيلان موضوع را پىگيرى كرده، مىگويد كه آقا ضياء از تهران به كجور و از آنجا به تنكابن و سپس به رشت رفته و عليه حكومت نظامى تبليغ كرده، بهطورى كه در «تنكابن بعد از يك هفته اثر كرده است. جمعى از روحانيون پس از شورش و تلگرافات متواليه به مركز تقاضاى عضويت دو نفر نماينده تنكابن در مجلس محاكمه» حاكم نظامى را كردهاند كه مورد پذيرش حكومت نيز واقع شده است. ١٠
* تعطيلى شهر قم
امروز به مناسبت «وفات حضرت فاطمه سلام اللّه عليها تمام كسبه [قم] تعطيل نموده و بازارها بسته بود.» ١١
* ديدار رضا خان با وابسته نظامى سفارت انگليس
امروز سرهنگ دوم ساندرز با رضا خان وزير جنگ ديدار كرد. بيشتر گفتوگوها در مورد ارتش ايران، رژه نيروهاى مسلح كه در ٢٧ دىماه در تهران صورت گرفت، پيشبينىهاى صورت گرفته از سوى رؤساى قشون در صورت تجاوز روسها با تركها به ايران و بودجه ارتش بود. سرهنگ دوم ساندرز وابسته نظامى سفارت انگليس در تهران در گزارشى كه از اين ملاقات براى سفارت تهيه كرد، برخورد رضا خان را دوستانه توصيف نمود. ١٢
______________________________
(١). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى،
پ ١١، ص ٧٤.
(٢). همان، پ ١٩، ص ١٠.
(٣). اسناد وزارت امور خارجه، ٤- ٣٣- ٢- ١٣٠١.
(٤). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ١١، ص ٤٨. رضا خان وزير جنگ ضمن موافقت با اين سفر و مناسب دانستن اين زمان به دليل نزديكى بهار، از امير لشكر شمال غرب خواست كه در غياب خود از مركز لشكر اطمينان حاصل كند سپس حركت نمايد.
(٥). اسناد وزارت امور خارجه، ١- ١٠- ١٦- ١٣٠١.
(٦). روزنامه اتحاد، شم ٢٨٦، ص ١ (شماره مسلسل اين نسخه از روزنامه اتحاد به اشتباه ٢٨٠ حروفچينى شده است).
(٧). همان، ٩١- ١- ٢- ١٣٠١.
(٨). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ١٦، صص ٥١ و ٥٢.
(٩). همان، پ ١١، ص ٨٣. اين نامه كه به احتمال زياد از طرف يكى از هواخواهان يا اعضاى سفارت انگليس به يكى از مقامات وزارت جنگ نوشته شده نشان از درگيرى پنهان روسيه شوروى و انگلستان براى حاكم شدن بر تلگرافخانه گيلان، يعنى مركز ورود و خروج اطلاعات شمال ايران دارد. سالار مبشر از طريق حاكم گيلان كه معروف بود طرفدار سياستهاى روسيه است از تلگرافخانه اخراج شد. گفته مىشد سالار مبشر درز اطلاعات به مأموران دولتى توسط يكى- دو تن از كارمندان تلگرافخانه را كشف كرده بود و به همين دليل مورد خشم حاكم گيلان واقع، اخراج شده بود. اينك انگليس و طرفداران او در حال بازگرداندن سالار مبشر هستند. يك روز بعد گيرنده نامه در پاسخ به اين مراسله خصوصى نوشت كه «قربانت شوم. در جواب مرقومه شريفه راجع به آقاى سالار مبشر زحمت مىدهد كه براى انجام فرمايش جنابعالى از طرف بنده مضايقه نمىرود ...» (اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ١١، ص ٨٤).
(١٠). همان، پ ١٠، صص ٤١ و ٤٢.
(١١). روزنامه ايران، شم ١٣٠٥، ص ٢.
(١٢)FO E ٠٤٩٢ /١٧ /٤٣ .