امروز سرپرسى لورن در ديدارى خصوصى با احمد شاه شنيد كه سفير روسيه از او خواسته است دولت قوام السلطنه را كنار بگذارد. احمد شاه خواستار اظهارنظر لورن مى‌شود. وزير مختار انگليس مى‌گويد بركنارى دولت در شرايط فعلى، مطلوب نيست. او در ادامه مى‌گويد در شرايط فعلى، تهاجم روسيه به ايران بعيد است. لورن توصيه مى‌كند شاه موضوع را به مجلس واگذارد. در اين ديدار لورن از فضاى ضد انگليسى حاكم بر ايران مى‌گويد و اين‌كه حجم اين تبليغات در پايان تابستان چنان شدت گرفت كه مجبور شد به دولت هشدار دهد اگر اين جو نشكند انگليس نمايندگان خود را از ايران فرا خواهد خواند. احمد شاه نيز در پاسخ مى‌گويد: متأسفم. انگليس بايد ميان نظر واقعى ايران و نظر كسانى كه تحت تأثير روسيه هستند تفاوت قائل شود در اين بين لورن از نصرت الدوله به عنوان عنصرى ضد انگليسى ياد كرد و از شاه خواست با او برخورد كند. ١١

______________________________
(١). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ٣، ص ١١٠.

(٢). همان، پ ٣، ص ١٣٩.

(٣). اسناد وزارت امور خارجه، ١٤- ٦- ١٥- ١٣٠١.

(٤). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ٢، صص ١٥٥ تا ١٥٧.

براى آگاهى از اصل اعلاميه و ترجمه آن به فارسى ر. ك: اسناد وزارت امور خارجه، ١٥٧ تا ١٦٠- ١١- ٤٧- ١٣٠١.

(٥). روزنامه ايران، شم ١٢٨٥، ص ٣. اقدامات بعدى دولت ايران در خبرهاى روز بيستم دى آمده است.

(٦). همان‌جا.

(٧). محمد دانش بزرگ‌نيا فرزند حاج عبد الحسين تهرانى- از تجار مشهور- در ١٢٦٨ ش در مشهد متولد شد. تحصيلات خود را در مشهد و تهران به پايان رساند و عربى و فرانسه را به خوبى آموخت. او از شعراى خراسان به شمار مى‌رفت و در شعر او را در زمره شاگردان اديب و ايرج ميرزا دانسته‌اند. از او ديوان شعرى با عنوان «راز دانش» در ١٣٤٤ ش منتشر شد.

دانش عضو شركت «فرهنگ» بود كه مؤسس چند مدرسه در خراسان به حساب مى‌آمد و خودش نيز دبيرستان «دانش» را در مشهد تأسيس و مجله ادبى «دانش» را منتشر كرد؛ هرچند كه ظاهرا يك شماره از آن بيشتر منتشر نشد و در دى ١٢٩٨ ش انتشار آن متوقف شد. او در چهارمين دوره مجلس شوراى ملى از جانب اهالى نيشابور به نمايندگى رسيد و نيز در اولين دوره مجلس مؤسسان كه تغيير سلطنت به نفع پهلوى را به همراه داشت از جانب مردم مشهد به نمايندگى اين مجلس رسيد. پس از آن رياست انجمن شهر مشهد را برعهده گرفت و در سالها بعد چند شركت تأسيس كرد و به تجارت و فعاليت اقتصادى پرداخت.

رزا دختر محمد دانش بزرگ‌نيا به عقد احمد رضا پهلوى- برادر كوچكتر محمد رضا شاه- درآمد و همين امر موجبات رشد و ترقى محمد دانش را فراهم كرد. فرزند ديگر او- حسين دانش بزرگ‌نيا- پس از ازدواج خواهرش رزا با احمد رضا پهلوى، به رياست دفتر احمد رضا منصوب شد.

محمد دانش بزرگ‌نيا در اول فروردين ١٣٤٧ به علت سكته قلبى درگذشت (اسحاق، سخنوران نامى ايران در تاريخ معاصر، ج ٢، صص ١٨٣- ١٨٢؛ اطلاعات، شم ١٢٥٤٢ (٤ فروردين ١٣٤٧)، ص ١٧).

(٨). عبد المحمد سپهر معروف به لسان الملك از مشروطه‌خواهان بنام بود كه سالها قبل از سلطنت رضا شاه پهلوى و بعد از آن در سمتهايى مانند مديركل وزارت جنگ، فرماندارى و استاندارى برخى از نقاط كشور از جمله تهران فعاليت نمود. او در بامداد سوم اسفند ١٢٩٩ با ورود قزاقان به تهران و پيروزى كودتاى رضا خان به همراه ٤٠٠ الى ٥٠٠ نفر كه بسيارى از آنها شاهزاده‌ها و رجال بودند دستگير شد. لسان الملك در دوره چهارم مجلس شوراى ملى در سال ١٣٠٠ ش از حوزه انتخابيه جهرم به نمايندگى انتخاب گشت. وى در سال ١٣٤٠ ق/ ١٣٠١ ش روزنامه استقامت را تأسيس نمود كه دو بار در هفته با مطالبى از اخبار مجلس و اخبار داخله چاپ و منتشر مى‌شد. او در سال‌هاى آخر عمر به مطالعه و تحقيق مشغول بود و سرانجام در بهمن ١٣٥١ درگذشت. (اطلاعات، شم ١٤٠١٠ (٥ بهمن ١٣٥١)، ص ٤؛ شيخ الاسلامى، «نصرت الدوله فيروز و داستان سقوط وى»، آينده، ص ٤٣؛ صدرهاشمى، تاريخ جرايد و مطبوعات ايران، ج ١، صص ١٥٨- ١٥٧).

(٩). روزنامه ايران، شم ١٢٨٦، ص ١.

(١٠). مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ٣، ص ١١٤.

(١١)FO E ٤٢١١ /٧٧ /٤٣ .