روز شمار تاريخ معاصر ايران - فراهانى، حسن - الصفحة ٥٧٤
دوشنبه ٣ دى ١٣٠١ ٢٥ دسامبر ١٩٢٢ ٦ جمادى الاول ١٣٤١
* دو پرسش از قوام السلطنه
روزنامه ايران در شماره امروز خود دو پرسش خود و پاسخ قوام السلطنه رياست وزراء را در مورد روابط تجارى ايران و روسيه شوروى چاپ كرد. پرسش اول در مورد شروع دوباره مذاكرات تجارى بود كه قوام السلطنه ضمن اشاره به تلاش هيأت ايرانى در مسكو آن را تأييد نكرد و گفت كه اين اهتمامات «را نمىتوان به منزله تجديد مذاكرات قرار داد.» پرسش دوم درباره حضور كشتىهاى نظامى روس در آبهاى سرزمينى ايران بود كه نخستوزير آن را تكذيب كرد. ١
* سرگذشت كميسيون سرحدى
مستشار الدوله رئيس كميسيون سرحدى ايران امروز با گزارش مشروحى كه به قوام السلطنه رياست وزراء فرستاد علل ناكامى اين هيأت را تشريح كرد و آن را در چهار بخش چنين عنوان كرد: حاضر نشدن هيأت روسى در ابتداى امر، ناكافى بودن اختيارات شويروف و اصرار بر اينكه مأموريت هيأت روسى فقط متمركز بر تقسيم آبهاى مرزى است، نفرستادن يك مترجم كه تا امروز هم نرسيده است، عدم اعزام ٦٠- ٥٠ نظامى براى تأمين امنيت دو هيأت مذاكرهكننده. وى با اشاره به اين كه با اين نواقص به گميشتپه حركت كرده و هيأت روسى را تشويق به آمدن نموده، اما آنان همچنان به كارشكنى خود ادامه دادند، يادآور شد بهتر است هيأت ايرانى منطقه را ترك نكند تا اگر در بهار آينده قرار شد مذاكرات مرزى شروع شود، نتوانند بيش از اين به شروع كار از آبهاى سرحدى اصرار ورزند و تحديد حدود، از بخش ارضى آغاز گردد. ٢
* حضور نظامى روسيه در مرزهاى شمال شرقى
چند سالى بود كه روسيه تأسيسات حكومتى (گمرك، پست و پاسگاه نظامى) را از ناحيه حسنقلى ٣ برچيده بود ولى اخيرا همه آنها را به سرعت برقرار كرده است؛ از تركمنهاى ايران كه مىخواهند به حسنقلى بروند رواديد و جواز عبور مىخواهند و ايرانيان را مجبور مىكنند كه از كارگزار روسيه در گميشتپه جواز بگيرند. جالب اينكه اين كارگزار يك ايرانى است.
مستشار الدوله ضمن اعلام اين موضوع به وزارت امور خارجه نوشت كه حسنقلى موافق عهدنامه ١٩٢١ جزو خاك ايران، و رود اترك برطبق معاهده ١٨٨١ مرز ايران و روس است. وى اين رويه روسها را خلاف تبليغات بلشويكى آنها دانست و نوشت كه حسنقلى محتاج گميشتپه است؛ هم از نظر نيازهاى اجتماعى و هم از جهت نيازهاى اقتصادى. وى پيشنهاد كرد اگر قرار است اهالى گميشتپه براى رفتن به حسنقلى جواز عبور بگيرند، خوب است دولت ايران هم با گماردن مأمورانى از اهالى حسنقلى كه به گميشتپه مىآيند جواز عبور و رواديد درخواست كند. وى نوشت كه اخيرا روسها از روستاى فيروزه تا حسنقلى پستهاى نظامى ٢٥ نفره داير و از اهالى حسنقلى شروع به گرفتن ماليات كردهاند. ٤
* ارسال سكههاى كشف شده به وزارت داخله
حكومت دامغان اطلاع داد كه پس از كشف سكههاى عهد شاهرخ شاه كه چندى قبل در يك كوزه سفالى آبى روشن پيدا شد، اين سكهها به همراه يك زوج النگو توسط اداره پست به وزارت داخله فرستاده شد. تعداد سكهها ٦٠ عدد است. اين كشفيات از وزارت داخله به موزه معارف تحويل داده خواهد شد. ٥
* توجيه شيخ خزعل براى ارتباط با انگليس
نماينده سياسى ايران در خوزستان ضمن تأكيد بر ارتباط نزديك شيخ خزعل با دولت انگليس به وزارت امور خارجه نوشت كه «لازم است از طرف دولت علّيه ترتيبى اتخاذ شود كه شيخ خزعل جرأت و جسارت به چنين اقدامات را نداشته باشد.» بنابر شنيدهها، خزعل در توجيه اين نزديكى به انگليس