روز شمار تاريخ معاصر ايران - فراهانى، حسن - الصفحة ٥٧٢
امير اعظم ٩ حاكم سابق كلهر است. گروه اعزامى به سراغ امير اعظم مىروند و از او طلب ماليات عقب افتاده را مىكنند.
امير اعظم قبوض پرداختى مالياتهاى زمان حكومت خود را نشان مىدهد؛ و بنا مىشود وى همراه گروه اعزامى به كرمانشاه برود. اما با نقشهاى كه از قبل طراحى شده بود، افراد امير مخصوص، امير اعظم را غافلگير كرده او را با شليك چند گلوله از پاى درمىآورند. پس از اين حادثه عباسخان امير مخصوص وارد خانه امير اعظم شده همه دارايى او را تصاحب مىكند. به دنبال اين حادثه همسر امير اعظم (بدر اعظم) با ديگر اعضاى خانواده تبعيد مىشوند. «جمعيت اناث تبعيدشدگان از خانم و كلفت سى نفر مىباشند؛ با نهايت فلاكت و پريشانى» در مندلى اقامت دارند. اين گزارش را امروز ويس كنسول ايران در مندلى به ايران فرستاد. ١٠
* انتقاد شديد ژنرال كنسول ايران در بين النهرين از نظام قضايى عراق
«رجوع محاكمات اتباع دولت علّيه ايران در بين النهرين به محاكمات محلى ... به كلى مخالف صلاح و صرف دولت و ناشى از بىاطلاعى است.» ژنرال كنسول ايران در عراق با نگاشتن اين جمله و با اشاره به حضور ٢٠٠ هزار ايرانى ساكن در بين النهرين و ٥٠ هزار زائر ايرانى در اين منطقه اضافه مىكند «يك نفر بقال حساب دخل و خرج و نفع و ضرر خود را در كارش مىنمايد. ما همينقدر هم نبايد ملاحظه نفع و ضرر امور خود را بنماييم و حقوق ٢٠٠ هزار ايرانى متوقف اينجا را در مقابل دو سه نفر اتباع بين النهرين كه آيا در سال به ايران مسافرت بكنند، پايمال نماييم؟» وى پذيرش اين قانون را از طرف ايران كارى ناشيانه تلقى نموده و آن را قابل پذيرش آيات عظام ايرانى ساكن عراق و ديگر اتباع ايرانى نمىداند.
نظر به اهميت اين اظهارات متن كامل نامه ژنرال كنسول ايران در بغداد به وزارت امور خارجه كه امروز نوشته شده در پاورقى مىآيد. ١١
* انتشار خبر توقيف روزنامه شفق سرخ
روزنامه امروز ايران در شماره امروز خود از توقيف و تعطيلى روزنامه شفق سرخ خبر داد. ١٢
* تقاضاى همكارى وزارت خارجه با مأمور اعزامى وزارت جنگ
وزارت جنگ امروز در نامهاى به وزارت امور خارجه تقاضا كرد سفارت ايران در برلن با نماينده وزارت جنگ سرهنگ اسماعيل خان رئيس اركان حرب لشكر مركز كه مأمور تحويل گرفتن اسلحههاى خريدارى شده ايران از آلمان است، همكارى كنند. در اين نامه يادآورى شده است كه اسماعيل خان بيستم آبان وارد برلن شده است. ١٣
* پيشنهاد قوام السلطنه به منتخب الدوله
قوام السلطنه رياست وزراء در نامهاى كه امروز به منتخب الدوله ژنرال كنسول ايران در بغداد فرستاد پيشنهاد كرد پيرو نگرانىهاى او از دخالت انگلستان در پشتكوه كه زمينه آن اختلاف حاكم پشتكوه با پسرانش بوده است، به آن ناحيه برود و با رفع و رجوع مسائل پيش آمده موجبات عدم دخالت خارجى را فراهم كند. «اگر حاضر هستيد تلگراف نماييد تا دستور مأموريت و حركت داده شود.» ١٤
* ديدهها و شنيدههاى يك بازرگان در سليمانيه عراق
بنابر آنچه كه على كمرى از كسبه بوكان كه براى تجارت به سليمانيه عراق رفته بود مىنويسد، انگليسها از كالاهايى كه از سليمانيه به بغداد حمل مىشود گمرك مىگيرند. شيخ محمود هم از كالاهايى كه از بغداد به سليمانيه مىآيد گمرك مىگيرد.
در سليمانيه يك انگليسى [بلندپايه] هست كه در كارها دخالت نمىكند، اما مكتوباتى كه با هواپيما مىرسد به شيخ محمود ارائه مىكند. ١٥
* نپذيرفتن حضور ايران در كنفرانس لوزان
كرزن وزير امور خارجه انگليس از لوزان اطلاع داد كه دولت ايران از دول انگليس، فرانسه و ايتاليا خواسته است تا سفير ايران، در ارتباط با مرزهاى غربى ايران و خصوصا كردستان در كنفرانس لوزان شركت جويد، اما «هيچ مسئلهاى درباره تغيير مرزهاى موجود ميان عراق و ايران در اين كنفرانس طرح نخواهد شد و اينكه قدرتهاى متفق از اين بابت كه نمىتوانند هيچ نمايندهاى از ايران را براى حضور در لوزان دعوت نمايند متأسف هستند.» ١٦ به دنبال اين موضوع امروز سفارت فرانسه در تهران اطلاع يافت تا موضوع را به دولت ايران اطلاع دهد. «از آنجا كه ايران از دول داخل در جنگ، يا ساحل درياى سياه نبوده است، دليلى براى حضورش در لوزان وجود نداشته و علاوهبر اين در آنجا مسئله مرزهاى ايران و عراق مورد بحث قرار نخواهد گرفت.» ١٧
______________________________
(١). روزنامه ايران، شم ١٢٨٤، ص ١.
(٢). اسناد وزارت امور خارجه، ١٢٢- ٦- ١٥- ١٣٠١.
(٣). سازمان اسناد ملى ايران، سند شم ٢٩٣٠٠١٥٥٣، آرشيو ١٠٨ ظ ٢ ب آ ا، شم ميكروفيلم ٠٠١٠٠١٦٠.
(٤). اسناد وزارت امور خارجه، ٢٧- ٨- ١/ ٤٥- ١٣٠١.
(٥). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، س ١٣٠١، سند شم ٣٧٣٦.
(٦). روزنامه ايران، شم ١٢٨٣، ص ٣.
(٧). همان، ص ٤.
(٨). عباس قباديان مشور به امير مخصوص از رؤساى ايل كلهر در ١٢٧٨ ش متولد شد. وى از نوادگان داود خان كلهر و فرزند عباس ميركلهر بود. او تحصيلاتش را در حد متعارف زمان خود خوانده بود؛ در پى اختلافاتى كه بر سر املاكش در غرب كشور با رضا شاه پيدا كرده بود، از ١٣٠٦ تا ١٣٢٠ ش در زندان رضا شاهى بسر برد، اما پس از شهريور ١٣٢٠ و آزادى از زندان با اجازه محمد رضا پهلوى به نمايندگى دورههاى ١٤، ١٥ و ١٦ از حوزه انتخابيه كرمانشاه به مجلس شوراى ملى رفت. امير مخصوص (عباس قباديان) در سالهاى پس از آزادى از زندان هيچگاه نتوانست املاكش را از خاندان پهلوى بازستاند و مرگش در سانحه اتومبيل در خارج از كشور نيز به باز پسگيرى املاكش خاتمه داد. انور خامهاى او و برخى ديگر از رؤساى عشاير را از جمله عوامل و گردانندگان اصلى كودتاى ٢٨ مرداد ١٣٣٢ معرفى كرده كه مستقيما با مراكز انگليسى يا امريكايى در ارتباط بودند.
(فرمانفرماييان، از تهران تا كاراكاس- نفت و سياست در ايران، صص ٥٠٠- ٤٩٩؛ خامهاى، خاطرات سياسى، ص ١٠١٢).
(٩). سليمان خان امير اعظم كلهر فرزند داود خان ملقب به سردار مظفر، فرزند عباس خان از ايلخانان ايل كلهر بود. داود خان در درگيريها و جنگهاى زمان مشروطه، در منطقه صحنه به محاصره نيروهاى دولتى به فرماندهى عبد الحسين ميرزا فرمانفرما درآمد و شكست سختى خورد و به همراه پسر ارشدش على اكبر خان به قتل رسيد. پس از مرگ داود خان امير اعظم، سليمان پسرش به عنوان امير اعظم كلهر به رياست رسيد. در آغاز كودتاى ١٢٩٩ سليمان خان امير اعظم در تهران تحت نظر بود. سيد ضياء الدين طباطبايى نخستوزير كودتا، در جريان احضار فرمانروايان ايالات در مورد دستگيرى صارم الدوله، با دريافت جواب مثبت از سليمان خان مبنى بر همكارى او را آزاد كرد.