اين همه «ممكن است روابط دولتين را تيره و كدر سازد.» در پايان‌نامه درخواست شده، ايران هرچه سريع‌تر خود را به ناحيه‌اى كه داراى آب باشد بفرستد وگرنه روسيه هيأت اعزامى خود را فرا خواهد خواند و تمام مسئوليت به عهده دولت ايران خواهد بود. ٤

* تقاضاى حق وكالت در محاكمات براى اتباع روسى‌

كنسولگرى روسيه شوروى در تبريز درخواست كرد طبق ماده شانزدهم عهدنامه ١٩٢١ بين ايران و روسيه شوروى «بايد حقوق اتباع روس با حقوق اتباع ايرانى مساوى شود؛ تحديد حقوق آنها جايز نيست.» كنسول روس با اشاره به اين‌كه قبل از الغاى كاپيتولاسيون، اتباع روس از حق وكالت در امور قضايى محروم بودند، اينك برطبق ماده شانزدهم عهدنامه بايد «به اتباع روس نيز حق وكالت در محاكمات داده شود.» مشاور السلطان كارگزار وزارت امور خارجه موضوع را به وزارت‌خانه متبوع خود فرستاد و وزارت امور خارجه هم پاسخ داد كه «براى وكالت رسمى تابعيت ايرانى شرط ... است، ولى اتباع خارجى مى‌توانند اتفاقا وكالت نمايند نه اين‌كه وكالت را شغل اسمى خود قرار دهند.» ٥

* عنصر نامطلوب روسيه در دره‌جز

مقرب السلطنه كارگزار وزارت امور خارجه امروز از مشهد نوشت كه فيليپوف آگنت (كارگزار) سفارت روسيه در دره‌جز كه آخر پاييز مأموريتش تمام مى‌شود «آدم سالم و متينى نيست.» او در مناسبت‌هايى آشكارا در دره‌جز تبليغات كمونيستى مى‌كند و مردم را دعوت به اين مرام مى‌نمايد. «در صورتى كه بخواهند مأموريت او را در دره‌جز ادامه دهند قبول نفرمايند.» وزارت امور خارجه نظر كارگزار خود را مى‌پذيرد و اضافه هم مى‌كند كه خوب است از طرف اهالى دره‌جز نامه اعتراض‌آميزى درباره فعاليتهاى تبليغى فيليپوف به ويژه از جانب علما و اهالى به دولت نوشته شود تا بر آن مبنا بتوانيم اعتراض خود را به سفارت روسيه شوروى و نيز به مسكو منعكس كنيم.

قوام السلطنه به اين پيشنهاد اضافه كرد كه «طورى اقدام شود كه روسها نفهمند ... برطبق دستور مركز بوده است.» ٦

* عبور نظاميان تركيه از خاك ايران‌

بنابر گزارش فرمانده قواى ساوجبلاغ امروز دو گروه از نظاميان ترك وارد خاك ايران شدند و پس از مدتى راه خود را به طرف منطقه كردستان عراق كج كردند. «سه نفر صاحب‌منصب و هفت نفر عسكر مسلح از طرف قارص از خط ديلمقان وارد اشنويه و همان روز به طرف رواندوز حركت كردند.» همچنين از طرف رواندوز دو نفر صاحب‌منصب با ١٦ نفر سرباز مسلح وارد شدند. آنها ٣٤ رأس قاطر با خود داشتند.

«گويا مسير راه به واسطه برف به كلى مسدود فقط راه جلديان باز است؛ از آن راه مراجعت خواهند كرد.» فرمانده قواى ساوجبلاغ از قول يكى از اين صاحب‌منصبان از حمايت مالى انگليسها از اسماعيل آقا سيميتقو هم نوشت. وى يادآور شد گروه‌هاى نظامى عثمانى كه از اوزدمير پاشا «وثيقه» نداشته باشند، اجازه عبورومرور نخواهند يافت. ٧

* ديدار سردار عشاير با احمد شاه‌

سردار عشاير قراچه‌داغى كه توسط مصدق السلطنه دستگير اما با توصيه صاحب‌نفوذان آزاد شد و همراه اميرارشد به تهران آمد، امروز به ديدار احمد شاه رفتند. اين دو پيش از اين به زيارت مراقد ائمه معصومين عليهم السلام در بين النهرين رفته بودند. ٨

* بى‌اعتنايى و توهين به كنسول امريكا

در مراسم استقبال از احمد شاه، بعد از ظهر امروز برنارد گاتليب كنسول امريكا زمانى كه به اتفاق همراهان خود به ساختمان بلديه مى‌رفت هنگام عبور از ميدان توپ‌خانه يكى از نظاميان نگهبان در ميدان «به طريق عنيفى خانمى را كه پهلوى» كنسول بود عقب راند. كنسول اعتراض كرد و راه را ادامه دادند. در آن طرف ميدان نظامى ديگرى جلو آنها را گرفت و با چنگ انداختن به لباس كنسول او را به گوشه‌اى هل داد.

درگيرى مختصرى رخ داد و نظامى خواست با قنداق تفنگ پاسخى بدهد كه دو نظامى ديگر با سرنيزه وارد معركه شدند.

در اين بين سرتيپ جان محمد خان دخالت كرده و گفت چون لباس رسمى نپوشيده‌ايد، نظاميان نتوانسته‌اند شما را شناسايى كنند. كنسول گفت كه براى مصون ماندن از اهانت نظاميان الزاما نبايد لباس رسمى پوشيد. ٩

______________________________
(١). روزنامه ايران، شم ١٢٨٠، صص ١ و ٢. برخى از جرايد به دادن اين امتياز به اين افراد اعتراض كرده و آن را نوعى پارتى‌بازى تلقى كردند. مشخصا روزنامه اتحاد طى دو سرمقاله به اين موضوع حمله كرد و گذشتن سريع اين لايحه را در كميسيون مربوطه مشكوك ارزيابى نمود. اتحاد نوشت كه واگذارى اين امتياز به عليقلى خان نبيل الدوله پيشكار وليعهد و صالح خان حشمت السلطنه كه او هم از گماشتگان وليعهد است نشانگر حضور دستهايى در پشت پرده اين لايحه است كه امتياز اين لايحه را در حقيقت نصيب همان دستهايى پنهان خواهد كرد. (روزنامه اتحاد، شم ٢٧١، ص ١).

(٢). تعداد حاضران در اين جلسه ٧٩ نماينده بود. مؤتمن الملك رئيس مجلس معمولا به همه لوايح رأى ممتنع مى‌داد، بنابراين ٣٩ نماينده رأى مثبت و ٣٩ نماينده ديگر رأى منفى دادند و موضوع بلاتكليف ماند و به جلسه بعد كشيده شد.

(٣). روزنامه ايران، شم ١٢٨٠، ص ٢.

(٤). اسناد وزارت امور خارجه، ١٩٨، ١/ ١٩٧، ١٩٧- ٢- ٤٩- ١٣٠١. وزارت امور خارجه ايران پاسخ‌نامه سفارت روسيه شوروى را داد، اما تاريخ اين پاسخ روى نامه درج نشده است. بدين منظور با يك روز فاصله يعنى ٢٨ آذر پاسخ وزارت امور خارجه درج خواهد شد.

(٥). اسناد وزارت امور خارجه، ٤٢- ٥١- ٢/ ٤٥- ١٣٠١.

(٦). همان، ٩٦- ١- ٢- ١٣٠١. چند روز بعد وزارت امور خارجه در نامه‌اى به نمايندگى مختار دولت جمهورى شوروى سويت روسيه پايان مأموريت مسيو فيليپوف را در دره‌جز كلات رسما اطلاع داد (همان، ١٠٣- ١- ٢- ١٣٠١).

(٧). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ٣، صص ١٤٢ و ١٤٣.

همچنان كه از متن سند برمى‌آيد ميان ايران و عثمانى نوعى توافق براى رساندن تداركات و تجهيزات به رواندوز از خاك ايران به عمل آمده بود.

اين توافق در مقابله با كوششهاى شيخ محمود در ايجاد كردستان بزرگ شكل گرفته بود. مأموران انگليس اين تحركات را زير نظر داشتند و بعدها به دولت ايران اعتراض كردند.

(٨). روزنامه ايران، شم ١٢٨١، ص ٢.

(٩). اسناد وزارت امور خارجه، ٧ و ٦- ٩- ١٠- ١٣٠١.