روز شمار تاريخ معاصر ايران - فراهانى، حسن - الصفحة ٥٥١
* تذكر دوباره وزارت خارجه در جلوگيرى از مهاجرت اهالى ماكو
وزارت امور خارجه امروز در نامهاى كه به وزارت داخله نوشت بار ديگر نسبت به مهاجرت پىدرپى رعاياى ماكو كه از بدرفتارى حكمران و خوانين آن منطقه دست به مهاجرت مىزنند هشدار داد و خواستار جلوگيرى از اين امر شد. در اين نامه خواسته شده بود نسبت به بدرفتارى حاكم و خوانين منطقه اقدامى صورت پذيرد. به ضميمه اين درخواست، پاسخ اقبال السلطنه ماكويى هم بود كه از نظر او مهاجرت رعايا به روسيه آنطور كه شهرت يافته نيست و موضوع بىجهت بزرگ شده، است. ٥
* عقد اخوت تركيه و ايران در روزنامههاى انگليس
نماينده سياسى ايران در لندن نوشت كه روزنامههاى انگليسى در بررسى اوضاع تركيه از معاهده اخوت سياسى بين آنكارا و تهران خبر مىدهند و نيز «مسئله ازدواج بين [اتباع] ايران و عثمانى را كه سابقا ممنوع بود» نقض شده عنوان مىكنند. نماينده ايران ضمن ارسال يك قطعه از اين روزنامهها از وزارت امور خارجه خواستار صحت و سقم موضوع شد. در پانوشت اين نامه آمده است كه نادرستى اين خبرها به اطلاع سفير ايران برسد. ٦
* خبر ورود احمد شاه به تهران
رضا خان وزير جنگ كه براى مشايعت احمد شاه از بوشهر تا تهران همراه اوست امروز به وزارت امور خارجه اطلاع داد كه شاه ايران يكشنبه ٢٥ برج جارى ساعت چهار بعد از ظهر وارد تهران خواهد شد. ٧
* درخواست از اعضاء سفارتخانهها براى حضور در استقبال احمد شاه
اداره تشريفات وزارت امور خارجه امروز در يادداشتى كه به سفارتخانههاى افغانستان، انگليس، فرانسه، امريكا، عثمانى، آلمان، ايتاليا، روسيه و بلژيك فرستاد از آنان خواست كه در مراسم استقبال از احمد شاه كه روز يكشنبه ٢٥ آذر صورت مىگيرد با لباس تمام رسمى در باغ شاه حاضر باشند. ٨
* ديدگاههاى اوزدمير پاشا و استقلال كردستان
اوزدمير پاشا در نامهاى به نايب سرهنگ يوسف خان رئيس قشون ساوجبلاغ، اوضاع و احوال كردستان را براى او تفسير و تحليل كرده است؛ يوسف خان نيز اطلاعات دريافتى را به امير لشكر شمال غرب فرستاد. اين اطلاعات مىگويد سيد طه همرديف اول سيميتقو پس از ٢٠ روز توقف در بغداد و مذاكره با مقامات انگليسى به همراه ماژور نودى انگليسى به اربيل بازگشت. او در بغداد به انگليسها قول داده كه همراه با سيميتقو خادم سياست انگلستان باشد. و نيز كوشش نمايد رؤساى عشاير ساكن اربيل را دعوت به اجتماع كرده، به استقلال كردستان جنوبى ترغيبشان كند. اوزدمير معتقد است شيخ محمود حركات خصومتآميزى نسبت به عثمانى و ايران نخواهد كرد و حتى مخفيانه ابراز ارادت هم كرده است.
انگلستان از اين جهت به شيخ محمود مشكوك است؛ يا او را عزل مىكند و يا دايره نفوذش را محدود خواهد كرد. اوزدمير معتقد است انگليس از سيد طه و سيميتقو به عنوان جانشين شيخ محمود بهره خواهد گرفت. اوزدمير همچنين پيشنهادهايى براى جابهجايى نيروهاى نظامى ايران در منطقه كردستان داد تا بدين طريق از اقدامات نظامى شيخ محمود كه قرار است حمله سريعى به طرف كركوك نمايد حمايت شود. اين گزارش از طريق امير لشكر شمال غرب به تهران فرستاده شد. ٩ برخلاف اين گزارش منابع ديگر از همراهى هرچه بيشتر انگلستان با شيخ محمود ياد كردهاند تا او هرچه بيشتر و راحتتر بتواند تحت نظر انگلستان بر منطقه كردستان حكمرانى كند. از آن جمله سيطره شيخ محمود بر منطقه «رانيه» بود كه هواپيماهاى انگليس پس از بمباران آن ناحيه و عقب راندن قواى ترك موجب شدند كه شيخ محمود امروز وارد رانيه شود. ١٠
* ديدار ميلسپو از وزارتخانههاى داخله و عدليه
امروز ميلسپو مدير ماليه كشور از دو وزارتخانه عدليه و داخله ديدن كرد و درباره بودجه و تشكيلات آنها اطلاعاتى به دست آورد. ١١
* درخواست اعطاى لقب
بنابر سند موجود در دفتر مخصوص شاهنشاهى، امروز از قوام السلطنه رياست وزراء خواسته شد كه براى ملك المحققين تقوى ١٢ مدير نشريه گلستان كه در شيراز به چاپ مىرسد و نيز حجت الاسلام سيد محمد شريف مجتهد از شاه تقاضاى لقب كند. متقاضى يادآور مىشود كه نماينده فارس در مجلس شوراى ملى «شريعتمدار آقاى محقق العلما» با اين موضوع موافق است. ١٣ در خبرهاى چاپ شده جرايد آمده بود كه ملك المحققين تقوى و نيز عبد المحمد مؤدب السلطان ١٤ مدير روزنامه چهرهنما كه در مصر چاپ مىشود اخيرا وارد تهران شدهاند. ١٥
* تيرگى روابط ايران و شوروى از نگاه تايمز
روزنامه تايمز از قول خبرنگارش در ريگا گزارش داد كه علت تيرگى روابط ايران و شوروى زيادهروى وزير مختار آن كشور، شومياتسكى، درباره قدرت نفوذ خود بر دولت ايران است. شومياتسكى از دولت ايران خواسته است تا آن دسته از افراد كه نسبت به شوروى خصومت مىورزند از ايران اخراج شوند؛ و اين درخواست رد شد. ١٦
______________________________
(١). همان، شم ١٢٧٧، ص ٢.
(٢). روزنامه ايران، شم ١٢٧٨، ص ١.
(٣). اسنادى از امتياز نفت شمال ...، صص ٢١٤ و ٢١٥.
(٤). اسناد وزارت امور خارجه، ١٢- ٢- ١٤- ١٣٠١.
(٥). سازمان اسناد ملى ايران، سند شم ٢٩٣٠٠٤٢٢٥، آرشيو ٧١٦ غ ٢ ب آ ا، شم ميكروفيلم ٠٠٣٠٠٠١١. براى آگاهى از موقعيت آن روز ماكو، ر. ك:
روزنامه اتحاد، شم ٢٧٠، ص ٣.
(٦). اسناد وزارت امور خارجه، ٦٥- ٦- ١٥- ١٣٠١.
(٧). همان، ٢٦- ٣- ٣٦- ١٣٠١.
(٨). همان، ٣- ٣٦- ١٣٠١.
(٩). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ٣، صص ١٥١ تا ١٥٤.
(١٠). همدى، كردستان و كرد در اسناد ...، ص ٨٧.
(١١). روزنامه اتحاد، شم ٢٧١، ص ١.
(١٢). سيد محمد تقى گلستان شيرازى فرزند سيد محمد شريف مجتهد ونكى به سال ١٢٧٤ ش در شيراز به دنيا آمد. پس از دوران كودكى در تحصيل صرف و نحو و منطق و مبادى فقه همت گماشت و از آنجا كه در اوايل عمر جزو وعاظ درجه اول شيراز بود به «ملك المحققين» ملقب گشت. او