مجلس، به اروپا رفت. مدتى بعد به ايران بازگشت. در دوره‌هاى دوم و سوم به نمايندگى مجلس شوراى ملى انتخاب شد. وى كه به سبب انتشار روزنامه به ميرزا قاسم صوراسرافيل شهرت يافته بود، از جمله افرادى بود كه در مهاجرت به قم شركت جست. در دوره چهارم نيز به نمايندگى مجلس راه يافت. صوراسرافيل از جمله مؤسسين حزب اجتماعيون تهران به شمار مى‌رفت. او در سالهاى ١٣٠١ و ١٣٠٢ ش رئيس دفتر و معاون رئيس الوزراء شد. در آبان ١٣٠٢ تا مرداد ١٣٠٣ هم در كابينه سردار سپه كفيل وزارت داخله شد. در آبان ١٣٠٦ كفيل و از آبان ١٣٠٧ تا فروردين ١٣١١ وزير پست و تلگراف بود. در ١٣١٢ ش به حكومت اصفهان رسيد و يك سال نيز حاكم رشت شد. از دى‌ماه ١٣١٧ تا مرداد ١٣١٨ نيز شهردار تهران بود. او در ١٨ بهمن ١٣٢٧ درگذشت. (بامداد، مهدى، شرح حال رجال ايران در قرن ١٢ و ١٣ و ١٤ هجرى، ج ٥، تهران، انتشارات زوار، ١٣٧١ ش، ص ١٧٨؛ علوى، ابو الحسن، رجال عصر مشروطيت، ج اول، به كوشش ايرج افشار، تهران، انتشارات اساطير، ١٣٦٣ ش، ص ٨٣).

______________________________
(٤). حسن فلسفى معروف به شرف الملك حكيم‌زاده فرزند حاج على آقا مدرس زنوزى به سال ١٢٥١ ش ديده به جهان گشود. تحصيلاتش را در معارف اسلامى ادامه داد و در جوانى از مدرسين حوزه علميه تهران شد.

او از روحانيون مشروطه‌خواه بود و در نهضت مشروطيت از فعالان سياسى به شمار مى‌رفت. فلسفى در فتح تهران و سقوط سلطنت محمد على ميرزا سهمى داشت. بعد از استبداد صغير وارد عدليه شد و به شغل قضايى پرداخت. در جنگ جهانى اول به رياست عدليه يزد منصوب گرديد و در قضيه مهاجرت عده‌اى از رجال مخالف روس و انگليس به كرمانشاه در جريان جنگ جهانى اول جزو مهاجرين بود. رياست شعبه استيناف، مستشارى ديوان عالى كشور، رياست شعبه ديوان عالى تميز، رياست شعبه عرايض از ديگر سمت‌هاى قضايى او بود. وى به سال ١٣٢١ درگذشت. (عاقلى، شرح حال رجال سياسى و ...، ج ٢، ص ١١٣٣؛ خاطرات يك نخست‌وزير، صص ٩٠- ٨٩).

(٥). سيد يحيى ندامانى ملقب به ناصر الاسلام گيلانى (رشتى)، فرزند سيد حسن در ١٢٥٣ ش در فومن زاده شد. او كه از طلاب علوم دينى به حساب مى‌آمد در جنبش مشروطه گيلان به طرفداران اين نهضت پيوست. او در دوره دوم مجلس شوراى ملى (ذيقعده ١٣٢٧- محرم ١٣٣٠) از فومن، شفت و گسكر وكيل بود و اين وكالت را در دوره‌هاى سوم و پنجم نيز عهده‌دار بود. او از اعضاى حزب اعتدال به حساب مى‌آمد و مديريت روزنامه شورى كه حزب منتشر مى‌كرد برعهده داشت. وى در ١٣٠٨ ش درگذشت. (صدر هاشمى، تاريخ جرايد و مجلات ايران، ج ٣، ص ٨٦؛ سرتيپ‌پور، نامها و نامدارهاى گيلان، صص ٥٨٥- ٥٨٤).

(٦). روزنامه اتحاد، شم ٢٦٨، ص ٢.

(٧). اسناد وزارت امور خارجه، ٤٧- ١١- ٤٧- ١٣٠١.

(٨). روزنامه ايران، شم ١٢٧١، صص ١ و ٢.

(٩). اسناد وزارت امور خارجه، ١- ١٥- ٤٣- ١٣٠١. وزارت امور خارجه در كنار اين ابلاغيه كه در تاريخ ٢٣ آبان به تصويب مجلس شوراى ملى رسيده بود، اسامى ١٠ مستشار امريكايى را نيز آورده است: دكتر آ. ث. ميلسپو رئيس كل ماليه، چارلز. ى. مك كاسكى رئيس ماليات غيرمستقيم، دكتر ا.

ل. بگارت رئيس بانك، ث. ث. ارلى رئيس ماليات مستقيم، فرانك گر رئيس و مميز محاسبات، كلنل د. و. مك كرماك مدير ايالتى ماليه، ت. ث.

ميچل مدير ايالتى ماليه، جون دناوى مدير احصائيه، پيرسن معاون مخصص، ژ. ه. فلاناگان محرر. (همان، ١٠- ٥- ٤٣- ١٣٠١) برخى از اسامى و سمت‌هاى آنها در منابع ديگر با اين فهرست كه از روى اسناد وزارت امور خارجه تنظيم شده تفاوت‌هايى دارد. براى نمونه ر. ك: بهار (ملك الشعرا)، تاريخ مختصر احزاب سياسى ايران، ج ١، ص ٢٦٤.

(١٠). روزنامه ايران، شم ١٢٧٢، ص ٢.

(١١). همان، ١٢٧١، ص ٢.

(١٢). همان‌جا.

(١٣). همان، ص ٣.

(١٤). روزنامه امروز ايران، شم ٢٣، ص ١.

(١٥). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، س ١٣٠١، سند شم ٢ و ١/ ٣٧٢٣.

(١٦). اسناد وزارت امور خارجه، ١٧- ٩- ٤٧- ١٣٠١.

(١٧).FO E ٦١٧١ /٩٦ /٤٣ .