وزارت امور خارجه از وزارت معارف خواست درباره افتتاح يك باب مدرسه انگليسى در پشتكوه لرستان كه روزنامه‌هاى عراق خبر آن را چاپ كرده‌اند، تحقيق كرده، اظهارنظر كند. ٩

* تحقيق درباره سكه‌هاى ايرانى ضرب شده در روسيه‌

وزارت امور خارجه با فرستادن گزارش ضرب پولهاى پنج قرانى و دو قرانى به مسكو كه توسط نمايندگى سياسى ايران در بادكوبه اطلاع داده شده بود، از سفارت ايران در مسكو خواست هرگونه اطلاعاتى كه در اين مورد دارد به همراه نظريات آن سفارت به ايران بفرستد. ١٠

* توضيحات مستر شيد درباره مدرسه امريكايى رشت‌

مستر شيد رئيس مدرسه امريكايى رشت نامه‌اى به محسن قريب رئيس اداره معارف و اوقاف گيلان نوشت كه متن آن چنين است:

«اولا مدرسه امريكايى رشت كه تاريخ تأسيس آن در سال ١٩٠٣ مسيحى است قريب بيست سال است تأسيس گرديده است و در اين مدت موافق اصول و پروگرام ساير ايالات [و] ولايات داخله كه به رؤساى اين مدرسه اجازه مى‌داده، همواره تعقيب و معمول گرديده و مسلم است رعايت پروگرام داخلى مملكت هر اندازه كه لازم است از طرف اولياى مدرسه امريكايى اعمال نظر مى‌شود و از طرف ديگر خاطر شريف آن دوست استظهارى بايد كاملا مستحضر باشد كه ايجاد تشكيلات مدارس امريكايى در ايران فقط براى ملل متنوعه [اقليتهاى مذهبى‌] بوده است و به غير اين منظورى نبوده و از آنجايى كه مدارس امريكايى با اصول و قواعدى كه در تعليم و تعلم در دست دارد و از زمان تأسيسات خود تاكنون خدمات نمايانى به عالم معارف ايران كرده است، مسلمين هم در مقابل [به‌] ملل متنوعه تأسى نموده داخل در فصول تعليمات مدارس امريكايى شده و وظايفى را كه اين مؤسسه مكلف به اجراى آن بوده با كمال ميل و رضاى خاطر، اطاعت و ايفا كرده‌اند. جاى ترديد نيست هرگاه اين مدرسه بخواهد براى هر ملتى تعليمات جداگانه تخصيص داده، تعقيب نمايد از حفظ [و] اداره كردن مدرسه بازمانده و با موافقت مواد پيشنهادى وزارت جليله معارف دچار يك سلسله مشكلات خواهد گرديد. نظر به مراتب فوق البته تصديق خواهيد فرمود كه اولياى مدرسه امريكايى در ورود محصلين مسلم به هيچ وجه اصرارى نداشته و به اختيار خودشان موقوف مى‌نمايد. ثانيا به واسطه حوادث و اوضاع اخيره گيلان، مدرسه امريكايى رشت موقتا تعطيل شده بود كه موقعيت، اجازه افتتاح آن را نمى‌داده و در اين وقت كه اين جانب مأمور افتتاح مدرسه مزبوره شده آن بود كه با نهايت مسرت بشارت افتتاح آن را به آن دوست استظهارى داده و منتظر هستم كه از طرف وزارت جليله معارف دامت شوكتها و آن دوست استظهارى همه‌گونه بذل همراهى و مساعدت در حصول موفقيت اين جانب به توسعه و ترقى معارف گيلان به عمل آيد كه بتوانم در انجام اين خدمت مهم كه يگانه آرزو و آمال من است كاملا موفق شوم.» ١١

* اطلاعيه خبرگزارى رويتر در ايران‌

خبرگزارى رويتر در اعلانى كه امروز منتشر كرد به روزنامه‌ها و اصحاب جرايد خبر داد كه از اول دسامبر ١٩٢٢ اخبار رويتر را به ضميمه اخبار تلگرافى بين النهرين و هندوستان به زبان فارسى و انگليسى چاپ و توزيع خواهد كرد. اين خبرگزارى از خواهان اخبار خواست كه آبونمان اخبار فارسى را از قرار ماهى دو تومان به مسيو جرج در سفارت انگليس بدهند. ١٢

* تحليل وابسته نظامى سفارت انگليس در تهران از فعاليتهاى كمونيستى‌

سرهنگ م. ساندرز وابسته نظامى سفارت انگليس در تهران امروز گزارش مفصلى درباره حركتهاى كمونيستى در ايران ارائه كرد. وى در ابتدا هدف روسها در ايران را ايجاد يك جمهورى كمونيستى و محو نفوذ انگلستان دانست و افزود روسها به اين نتيجه رسيده‌اند كه حمايت از افرادى مثل كوچك خان، لاهوتى و احسان اللّه خان بى‌حاصل بوده و حركتهاى انقلابى بايد روى توده‌ها و سازمان‌دهى گروههاى كمونيستى متمركز باشد؛ رهبر خودبه‌خود از درون اين سازمانها پيدا مى‌شود. وى مى‌نويسد كه اقدامات رتشتين در اين زمينه بدون توجه به تأثير آن بر اسلام صورت گرفته و اين اشتباه است. كمونيستها اكنون به اين نتيجه رسيده‌اند كه هر حركتى بايد با توجه به اصول اسلامى شكل گيرد. براى مثال برخى از آيات قرآن كه مطلوب نظر مرام كمونيستى است بايد در تبليغات استفاده شود. در اين گزارش آمده است كه حزب كمونيست ايران در گيلان و مازندران موفق عمل كرده و روسها لازم مى‌دانند فعاليت آن گسترش يابد. آنها مى‌گويند اين اقدام نبايد از طريق كمونيستهاى روسى بلكه از ناحيه مسلمانان كمونيست بايد صورت گيرد. ساندرز در ادامه به نقش بنگاه اقتصادى ونشترك چنين اشاره شده است:

«كاركنان ونشتورگ كه در ايران كار مى‌كنند بايد كمونيست باشند و بايد در كنار اهداف اقتصادى و فراتر از آن اهداف سياسى را دنبال كنند. براى آنها مأموريتهاى زير تدوين شده است:

الف) سازماندهى تبليغات كمونيستى در ايران‌

ب) تأمين مالى بنيادهاى كمونيستى محلى‌

ج) پيگيرى حركت سلولى حزب كمونيست در ايران‌

د) گسترش مطبوعات كمونيستى و حمايت مالى از آنها

ه) گسترش تبليغات ضد انگليسى‌

و) سازماندهى ضد جاسوسى و شناسايى سازمان اطلاعاتى انگليسى.» ١٣

______________________________
(١). روزنامه ايران، شم ١٢٦١، ص ٤.

(٢). اسناد مؤسسه مطالعات تاريخ معاصر ايران، سند شم م ١١- ١٣٧٥- ٤١.

(٣). براى آگاهى از زندگينامه محمد على فرزين، ر. ك: همين كتاب، ج ١، ص ١٤٩.

(٤). روزنامه ايران، شم ١٢٦١، ص ٤.

(٥). روزنامه اقدام، شم ٩٣، ص ١.

(٦). همان‌جا.

(٧). اسنادى از امتياز نفت شمال ...، صص ٢١٣ و ٢١٤.

(٨). اسناد وزارت امور خارجه، ٣- ٧- ٥- ١٣٠١.

(٩). همان، ٨- ٣٤- ٣٢- ١٣٠١.

(١٠). همان، ٥- ١٦- ٢- ١٣٠١.

(١١). اسنادى از مدارس ايرانى در ...، صص ١٧٨ و ١٧٩.