«... دولت ايران پنجاه هزار تومان مخارج كميسيون را نقد به مستشار الدوله داده؛ علاوه در هر بلدى روزى صد تومان فوق العاده دولت مى‌دهد. نمايندگان روس هم در قونسولگرى منزل دارند. حركت ايشان از راه گموش‌تپه و حسينقلى و چكشلر خواهد بود. هر آينه چندى تكدر نقص قرارداد بنمايند ممكن است روسها بگويند گماشته ما اجازه نداشته، لاكن دولت ايران نمى‌تواند بگويد وزير مملكت ما [مستشار الدوله‌] اجازه نداشته است.» ٥

* تغييرات در خليفه‌گرى ارامنه‌

هيأت نمايندگان ارامنه تهران در نامه‌اى كه امروز به وزارت امور خارجه نوشت با اشاره به نامه‌اى كه از خليفه‌گرى كل ارامنه ايران و هندوستان به عموم كشيشهاى جلفاى اصفهان رسيده و آنها به اين هيأت ابلاغ كرده‌اند، «خليفه آرسن از مقام نيابت خليفه‌گرى كل ارامنه ايران و هندوستان منفصل و متمنى است بعد از اين ايشان را به اين سمت نشناسند.» ٦

[تصوير] جلفاى اصفهان و كليساى معروف وانك‌

* مراسم رژه در استرآباد

در ادامه رژه قشون و نمايش قدرت در شهرهايى چون شيراز، امروز قواى نظامى استرآباد نيز از سربازخانه خارج شده و در خيابان جنب پادگان صف كشيده به‌طورى كه ادامه صف از دروازه خارج شد. ابتدا سرتيپ محمد حسين خان با يك دسته نظامى وارد شد و پس از سلام و سان با اجراى موزيك پياده نظام و سپس توپخانه و سواره‌نظام رژه رفتند. در اين مراسم سواران تركمن كه به تازگى به استخدام قشون درآمده‌اند نيز ديده مى‌شدند. ٧

______________________________
(١). روزنامه اتحاد، شم ٢٥٢، ص ٢.

(٢). همان‌جا.

(٣). روزنامه شفق سرخ، شم ٨٢، ص ٢.

(٤). اسناد وزارت امور خارجه، ٤٦- ٥- ٣٣- ١٣٠١.

(٥). پورشالچى، قزاق: عصر رضا شاه ...، ص ٨٣٧.

(٦). اسناد وزارت امور خارجه، ٣- ٧- ٤٨- ١٣٠١. شواهد موجود حاكى از اين است كه ارامنه در نيمه دوم قرن هجدهم ميلادى در زمان كريمخان زند از جلفاى اصفهان به تهران آمده، سكونت يافتند. چند سال بعد عده‌اى هم از تبريز به تهران كوچ كردند. در اين زمان سه حوزه خليفه‌گرى در ايران تشكيل شده، امور مربوط به ارامنه را سامان مى‌داد. اين سه حوزه عبارتند از ١. حوزه خليفه‌گرى ايران- هندوستان (حوزه جلفاى اصفهان)؛ ٢.

جامعه ارامنه كه ابتدا به حوزه يادشده وابسته بود و پس از جدايى از آن و مستقل شدن به نام شوراى جامعه كار خود را ادامه داد؛ ٣. خليفه‌گرى ارامنه تهران. از ميان آنها حوزه خليفه‌گرى ارامنه تهران اهميت دارد كه در اوايل سده بيستم ميلادى ابتدا به‌طور موقتى سازماندهى شد و يكى از كشيشان ارشد به عنوان خليفه به تهران آمد. چندى بعد نيز يك اسقف بر مسند خليفه ارامنه تهران نشست. در اواسط همين سده ساختمانى به عنوان شوراى خليفه‌گرى ارامنه تهران بنا گرديد و هيأتى منتخب از جمع عمومى نمايندگان ارامنه تهران اساسنامه آن شورا را تهيه و تدوين كردند.

(٧). روزنامه اتحاد، شم ٢٥٣، ص ٢.