بيم مخالفتهاى عمومى مكتوم نگه داشته شده بود. اين مخالفتها با واكنش انگليس اشغالگر مواجه و منجر به بستن روزنامه‌هاى المفيد و الرافدان بغداد و تبعيد آقا سيد محمد صدر و شيخ محمد خالصى‌زاده به ايران شد. اما امروز آن معاهده مكتوم «علنا در روزنامه العراق و تايمس بغداد به عربى و انگليسى انتشار دادند. فقط ماده مهمى كه اضافه نموده بودند اين بود كه فيصل حق ندارد نماينده اجنبى را كه انگليسها تصديق نكنند در عراق قبول نمايد.» منتخب الدوله جنرال كنسول ايران در بغداد اين موضوع را به اطلاع وزارت امور خارجه رساند و نوشت كه فيصل هم با يك بيانيه از اين معاهده طرفدارى كرده، از مجلس خواسته است آن را رسميت دهند.

منتخب الدوله اعتقاد داشت دولت ايران بايد به اين معاهده رسما اعتراض كند چرا كه «براى دولت علّيه خيلى ضررهاى مادى و معنوى دارد. از جمله مى‌نويسد كه تبعه خارجه حق خريدارى ملك در اين حدود ندارد. اولا عمده‌اى ضرر متوجه اتباع ايران خواهد بود، ثانيا به كلى حقوق تاريخى دولت علّيه را در عتبات از ميان خواهد برد. در هر حال اين فقره اسباب تنفر عموم اهالى خاصه حجج اسلام شده است.» ٥

[تصوير] فيصل و كارگزاران انگليسى‌

* اقدامات امير اكرم براى اعتراض به استعفاى رضا خان‌

در خبرى كه امروز نماينده وزارت امور خارجه از بارفروش به تهران فرستاد از اقدامات امير اكرم (چراغعلى پهلونژاد) پسر عموى رضا خان‌ ٦ در واكنش به استعفاى وزير جنگ در آن منطقه ياد كرد كه «امير اكرم به دو سه نفر طرفدار خود دستور تعطيلى عمومى و تلگرافهايى به تهران داده، چون موقعيت اجازه نمى‌داد فورى اشخاصى كه وجهه ملى دارند ملاقات شد عجالتا عمليات مشار اليه خنثى شده» است. ٧

______________________________
(١). روزنامه اتحاد، شم ٢٥٠، ص ٢.

(٢). روزنامه ايران، شم ١٢٤٠، ص ٤.

(٣). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ٤، ص ٦٩.

(٤). اسنادى از مدارس ايرانى ...، ص ١٨٣.

(٥). اسناد وزارت امور خارجه، ٢٢٧ و ٢٢٦- ٢- ١٦- ١٣٠١. معروف است كه اين معاهده در دهم اكتبر/ ١٧ مهر منعقد شد.

(٦). چراغعلى پهلونژاد معروفترين پسر عموى رضا شاه پهلوى است. وى اهل آلاشت سوادكوه بود. پس از به قدرت رسيدن رضا خان سردار سپه، او نيز به حكومتهاى محلى در مازندران گمارده شده و به سالار اكرم و بعدا امير اكرم ملقب شد. پيش از به سلطنت رسيدن رضا شاه مدتى حكومت مازندران با او بود. پس از آن به تهران فراخوانده شد و معاونت وزارت دربار و پيشكارى وليعهد را برعهده گرفت. با سفر تيمورتاش به اروپا در غياب وى، كفالت وزارت دربار به او محول گشت و از مقربين رضا شاه به حساب آمد. چندى از صعودش به قدرت نگذشته بود كه در سال ١٣١٠ ش بيمار شد و با وضع وخيمى براى معالجه به اروپا رفت و در همانجا فوت شد. جنازه‌اش به تهران منتقل و با تشريفات رسمى در حرم حضرت عبد العظيم در مقبره ساعد سلطان به خاك سپرده شد. روزنامه‌ها در آن زمان علت مرگش را بيمارى سرطان نوشتند ولى ظاهر قضيه اين بوده كه يك روز رضا شاه به علت عصبانيت با چكمه چند لگد به شكم او مى‌كوبد. بر اثر همين ضربات وى چندى در تهران تحت معالجه بود و چون بهبود نيافت به اروپا اعزام گرديد. معالجات سودمند نيفتاد و در همان‌جا از دنيا رفت. تاريخ فوت چراغعلى خان ١٣ خرداد ١٣١٠ رقم خورده است. (عاقلى، باقر، شرح حال رجال سياسى و ...، صص ٨٩- ٣٨٨؛ نيازمند، رضا شاه: از تولد تا سلطنت، ص ١١).

(٧). اسناد وزارت امور خارجه، ٢٥- ١٤- ٤٩- ١٣٠١.