دولت روسيه انجام داد. از آن جمله تغيير برخى از استانداران و مهم‌تر از همه اعزام نيروى نظامى به حوزه استحفاظى انگلستان در خوزستان بود كه با واكنش شديد عوامل انگليس روبه‌رو شد. شايد به دليل اتخاذ همين سياستها بود كه توافقاتى براى خريد تجهيزات نظامى از دولت شوروى حاصل شد و اين مأموريت در نتيجه همان توافقات صورت گرفت.

______________________________
(٢). همان، پ ٥، ص ٧٤. از نوع رفتار نمايندگان وزير جنگ چنين برمى‌آيد كه با هدف اتحاد بين قوام الملك و سردار عشاير مى‌خواستند بختياريها را منزوى كرده، از جهت سياسى بين آنها و متنفذان فارس (قوام الملك و سردار عشاير) فاصله بيندازند. در همين گزارش سرهنگ ساعد الدوله اضافه مى‌كند كه «در ورود بنده نزد سردار عشاير يك نفر از طرف بختياريها آمده بود به جهت مذاكره اتحاد بين سردار و بختياريها، عجالتا آن نماينده را به اسم اين‌كه بايد بروم به آباده و وقت ندارم روانه» كردم.

(٣). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ١٧، ص ١.

(٤). زائر خضر خان تنگستانى ملقب به امير اسلام و مشهور به زائر خضر خان اهرمى از رؤساى محلى تنگستان بود كه با وجود لكنت زبان، مردى شجاع و نترس و وطن‌دوست بود. او به همراه شيخ حسين خان چاه‌كوتاهى كه او نيز از رؤساى محلى و به سالار اسلام ملقب بود، در ١٣٣٣ ق هنگامى كه جنگ جهانى اول به تازگى شعله گرفته بود، به جنگ انگليسها رفتند. در اين زمان قواى نظامى انگليسى بوشهر را به تصرف خود درآورده، كه زائر خضر خان و شيخ حسين خان به رئيس على دلوارى (تنگستانى) پيوسته، در دلوار، ٦ فرسنگى بوشهر با انگليسيان جنگيدند. در اين نبرد به تدريج ديگر رؤساى محلى تنگستانى، از جمله ناصر ديوان و غضنفر السلطنه هم به آنان ملحق شدند.

[تصوير] غضنفر السلطنه‌

زائر خضر خان و چاه‌كوتاهى تا ١٣٣٩ ق همچنان با قواى انگليسى در آن نواحى به جنگ خود ادامه دادند تا اينكه در ١٣٤١ ق/ ١٣٠١ ش به تحريك بيگانگان به وسيله يكى از اهالى تنگستان، زائر خضر خان به همراه سام خان به قتل رسيد. (بامداد، شرح حال رجال ايران، ج ٦، صص ١٠٩ و ١١٠؛ ركن‌زاده آدميت، فارس و جنگ بين الملل).

(٥). سازمان اسناد ملى ايران، سند شم ٢٩٣٠٠١٩١٦، آرشيو ٣٠١ ظ ٣ ب آ ا، شم ميكروفيلم ٠٠١٣٠٠٤٢.