(٣). اسماعيل مسعود مشهور به معتمد الدوله يكى از يازده پسر مسعود ميرزا ظل السلطان در حدود ١٢٦٦ ش در اصفهان متولد شد؛ تحصيل را در اصفهان آغاز كرد و براى تكميل آن ابتدا دوره مدرسه نظام را طى كرد و سپس راهى فرانسه شد و از مدرسه سن سير فارغ التحصيل گرديد و به تهران بازگشت. او هفت ساله بود كه در معيت پدرش به نزد ناصر الدين شاه رفت و چون مورد توجه شاه قرار گرفت، شاه به پيشنهاد انيس الدوله يك ده از خالصجات اصفهان را به او بخشيد و در همان ملاقات، به خواهش ظل السلطان- پدرش- شاه او را به معتمد الدوله ملقب كرده، درجه و مقام ميرپنجى (سرتيپى) داد. معتمد الدوله مدتى ژنرال آجودان محمد حسن ميرزا وليعهد احمد شاه بود و سپس آجودان مخصوص سردار سپه گرديد و تا زمان تاجگذارى وى در اين سمت بود. پس از تاجگذارى رضا شاه از ارتش مستعفى شد و در اصفهان به زندگى خود پرداخت. او علاقه زيادى به جمع‌آورى عتيقه و اسناد داشت و چندين سالن را در خانه‌اش به اين منظور اختصاص داده بود كه پس از فوتش همچون موزه‌اى نفيس بود. او در اصفهان يك باب بيمارستان (بيمارستان مسعود) و دو باب دبستان پسرانه و دخترانه تأسيس كرد. «تاريخ مسعودى» كه خاطرات ظل السلطان است به قلم او نگارش يافته است.

معتمد الدوله (اسماعيل مسعود) در ١٤ فروردين ١٣٤٨ در اصفهان درگذشت. او را در آرامگاه خانوادگى به خاك سپردند. (كيهان، شم ٧٧٠٩ (١٨ فروردين ١٣٤٨)، ص ١٥؛ اطلاعات، شم ١٢٨٥٥ (١٨ فروردين ١٣٤٨)، ص ٢١؛ عاقلى، شرح حال رجال سياسى و ...، ج ٣، صص ١٤٢٠- ١٤١٩).

(٤). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ٥، ص ٥٨.

(٥). همان، پ ٦، ص ١٤.

(٦). روزنامه اقدام، شم ٥٧، ص ٢.

(٧). همان‌جا.

(٨). روزنامه ايران، شم ١١٧٩، ص ٢.

(٩). همان، شم ١١٧٨، ص ٢.

(١٠). همان‌جا.

(١١). فرمانفرما، گزيده‌اى از مجموعه اسناد ...، ج ٣، صص ١٤٠٠ تا ١٤٠٢.

(١٢). روزنامه ايران، شم ١١٨١، ص ٢.

(١٣). همان، شم ١١٨٠، ص ٣.

(١٤). اسناد وزارت امور خارجه، ٦٠- ١- ٦٤- ١٣٠١.

(١٥). روزنامه شفق سرخ، شم ٤٩، ص ٣.

(١٦). همان‌جا.