روز شمار تاريخ معاصر ايران - فراهانى، حسن - الصفحة ٢٢٤
نيز در ضميمه آن بود منصوب گرديد. در اين زمان اداره قشون اين منطقه نيز به وى واگذار شد، اما مدتى نگذشت كه در اثر تعدياتش بر عرض و مال مردم معزول گشت. او در همين مدت اندك املاك بسيارى خريد كه مبلغ آن را در همان ايام يكصد هزار تومان شمردهاند. عضد السلطان در شوال ١٣٢٢ والى گيلان شد. وى در زمان حضورش در آنجا يك باب مريضخانه و يك باب مدرسه به نام «وطن» تأسيس كرد. در ١٣٢٦ ق كه محمد على شاه مجلس را به توپ بست او حاكم اراك بود. به گفته ناظم الاسلام كرمانى او در اين ايام مردم را تحريك كرده بود تا در تلگرافخانه حاضر شده مطالبه حقوقشان را بنمايند كه تلگراف شاه مبنى بر به توپ بستن مجلس به دستش رسيد. در اثر مخالفتهاى عضد السلطان با برادرش محمد على شاه، دستور توقيف او صادر شد.
بنابراين او مجبور شد به عراق بگريزد. اما در آنجا نيز به علت اينكه برادر محمد على شاه است توسط عثمانىها كه بر عراق تسلط داشتند، دستگير شد؛ هرچند كه با تلاش ناصر الملك آزاد گرديد. در رجب ١٣٢٩ محمد على شاه كه از سلطنت خلع شده بود قصد بازپسگيرى تهران را داشت. از طرفى هم سالار الدوله از غرب كشور چنين قصدى كرده بود.
سالار الدوله كرمانشاه و كردستان را گرفته خود را شاه خواند و به نام خودش سكه زد، و سپس از همدان براى گرفتن تهران عزيمت كرد و به همين جهت حكومت كرمانشاهان را به عضد السلطان داد اما او نيز پس از مدت كوتاهى، وقتى خبر شكست برادرش را شنيد به شهبندرخانه عثمانى پناهنده شد و سپس عازم كربلا گرديد. عضد السلطان در بين سالهاى ٤٠- ١٣٣٩ ق حاكم لرستان و بروجرد بود و نيز در سالهاى حكومت برادرزادهاش، احمد شاه مشاور و همنشين شاه؛ و در بيشتر سفرها همراهش بود. پس از كودتاى سوم اسفند ١٢٩٩، او و نصرت السلطنه در حالى كه آقا خان را به همراه داشتند در لندن به ديدار لرد كرزن رفتند تا نظر او را در بقاى قاجار جلب كنند كه البته موفق نشدند. پس از آن وى در دوره پهلوى اول بيشتر وقت خود را در املاكى كه در اراك تهيه كرده بود گذراند و فقط در ١٣٣٢ ش در دوره دوم مجلس سنا به پيشنهاد سپهبد زاهدى به عنوان سناتور انتصابى يك دوره چهار ساله عضو سنا بود. او چون خود از ملاكين بزرگ محسوب مىشد با اصلاحات ارضى در نهان و آشكار مخالفت مىكرد. ابو الفضل ميرزا عضد السلطان (ابو الفضل عضد) در زمستان ١٣٤٩ ش در تهران درگذشت. (كتاب آبى، ج ٦، صص ١٣٤٠- ١٣٣٣؛ «وفيات معاصران، شاهزاده ابو الفضل عضد»، يغما، س ٢٣، شم ٢٦٩ (بهمن ١٣٤٩)، ص ٦٩٢؛ عاقلى، شرح حال رجال سياسى و ...، ج ٢، صص ١٠٠٣- ١٠٠٢؛ سپهر، مرآه الوقايع مظفرى ...، ص ٢٥٨).
______________________________
(٥). روزنامه شفق سرخ، شم ٤٧، ص ٢.
(٦). همانجا.
(٧). همانجا.