______________________________
(٢). همان، شم ١١٥٤، ص ٤. كشور روسيه شوروى با وجود منابع سرشار تا قبل از انقلاب ١٩١٧ از لحاظ اقتصادى جزء ممالك عقب‌افتاده بود و اين وضعيت تا سالها ادامه داشت. در پى انقلاب ١٩١٧ م ايران اولين كشورى بود كه روسيه را به رسميت شناخت و ازاين‌رو در فوريه ١٩٢١ معاهده‌اى ميان دولت ايران و حكومت جديد روسيه منعقد گرديد و روتشتين در ارديبهشت ١٣٠٠ به عنوان وزيرمختار روسيه شوروى وارد تهران شد و مناسبات سياسى در ظاهر رو به حسن تفاهم و مسالمت گذارد. در اين ايام مردم روسيه دچار قحطى شده بودند و لذا دولت ايران در صدد كمك به ملت قحطزده روسيه برآمد. در ٢٥ مرداد ١٣٠٠ دولت ايران تصويب نمود كه مقدار ٢٠٠٠ خروار گندم و ١٠٠٠ خروار برنج جهت كمك به ملت روسيه ارسال شود. ضمنا مبالغى پول هم به عنوان اعانه جمع‌آورى و ارسال شد. يك مرتبه ديگر نيز در ٢٥ آبان ١٣٠٠ كميته اعانه‌اى تشكيل و رياست آن را خود سردارسپه متقبل شده مبالغ زيادى پول جمع‌آورى و به روسيه فرستادند و در اين بين سردارسپه توانست از اين راه خود را به شورويها نزديك كند. (لغت‌نامه دهخدا، ج ٨، ص ١٢٣٧٦؛ منشور گرگانى، رقابت شوروى و انگليس در ايران، صص ١٧١- ١٧٠).

(٣). روزنامه ايران، شم ١١٥٤، ص ٤.

(٤). اسناد وزارت امور خارجه ٩- ٣- ١٤- ١٣٠١؛ ٣- ٣- ١٤- ١٣٠١.

(٥). همان، ١١- ٢٩- ١٦- ١٣٠١.

(٦). روزنامه شفق سرخ، شم ٣٥، ص ٢. لازاريستهاى كاتوليك فرانسوى كه از حدود سال ١٨٣٧ م/ ١٢٥٣ ق در برخى از نواحى مسيحى‌نشين غرب آذربايجان فعاليت مى‌كردند، به پيشنهاد كنت دوگوبينو سفير فرانسه در ايران طرح «خانه و مدرسه لازاريست» را در تهران پى ريختند. انديشه ايجاد خانه و مدرسه لازاريست در تهران، پس از حدود دو سال فعاليت، سرانجام در ١٨٦٢ م/ ١٢٧٨ ق نتيجه بخشيد و در ١٠ مارس/ ٩ رمضان همين سال آموزشگاه پسرانه تهران با نام «سن‌لويى» گشايش يافت. اين مدرسه يك آموزشگاه عرفى بوده، در همان سال نخست پانزده دانش‌آموز در آن نام‌نويسى كردند كه از آن ميان نيمى مسلمان بودند. دانش‌آموزان مسلمان دروس مذهبى را جداگانه و بيرون از مدرسه مى‌آموختند. دوره تحصيلى در آن ٥ سال بود و شاگردان در پايان تحصيل تصديق ابتدايى مدارس فرانسوى را دريافت مى‌كردند. برنامه درسى مدرسه در آن زمان عبارت بود از: ادبيات فرانسه، زبان فارسى، تاريخ و جغرافياى عمومى و تاريخ و جغرافياى ايران، حساب، سياق، مشق خط و نقاشى. مدرسه سن‌لويى بعدها توسعه يافت و به يكى از مدارس مهم و تأثيرگذار در ايران تبديل شد. بسيارى از اعيان و اشراف، فرزندان خود را به اين مدرسه مى‌فرستادند. (قاسمى پويا، مدارس جديد در دوره قاجاريه ...، صص ٥٢٤ و ٥٢٥؛ ناطق، كارنامه فرهنگى فرنگى در ايران ...، صص ١٩٧- ١٩٥).