روز شمار تاريخ معاصر ايران - فراهانى، حسن - الصفحة ١٥٤
[تصوير] رجبعلى منصور
مجلس نيز در ٢٨ دى ١٣١٤ تصميم به بركنارى وى گرفت. سپس وى بازداشت و محاكمه شد، اما در دادگاه از اتهامات وارده تبرئه گرديد.
رجبعلى كه در اين اوان به على منصور شهرت داشت پس از آزادى به تفرش رفت و تا ١٣١٧ ش به كشاورزى پرداخت. در مرداد ١٣١٧ محمود جم وى را به كابينه خود دعوت كرد و وزارت صناعت (پيشه و هنر) را به عهده وى گذارد. پس از آن در كابينه متين دفترى هم وزير پيشه و هنر ماند تا آنكه به جاى متين دفترى مأمور تشكيل كابينه گرديد.
او كه بيشتر به بىطرفى و محافظهكارى مشهور بود نخستين كابينهاش را در ٤ تير ١٣١٩ تشكيل داد. ضمن آنكه وزارت پيشه و هنر را نيز بر عهده داشت. دوران نخستوزيرى وى با جنگ جهانى دوم و پىآمدهاى آن همراه شد. منصور راه رهايى از مشكلات ناشى از جنگ را در طرفدارى از آلمان مىدانست. اما با شكست قواى آلمان، به جهت قواى پيروز جنگ تغيير موضع داده و موافقت خود را با اخراج كارشناسان آلمانى از ايران اعلام كرد.
با ورود قواى متفقين به خاك ايران در شهريور ١٣٢٠ رضا شاه براى جلوگيرى از هجوم نيروهاى اشغالگر و مذاكره با ايشان على منصور را بركنار و محمد على فروغى را به جاى وى به نخستوزيرى منصوب كرد.
منصور نيز به استاندارى خراسان رفت. سه سال در آنجا ماند و در ١٣٢٣ ش به تهران فراخوانده شد تا در ١٣٢٦ ش به پيشنهاد ميرزا على آقا هيئت و اسد اللّه ممقانى به استاندارى آذربايجان منصوب گرديد. در اين زمان با تأسيس شعبههاى حزب دمكرات در ايران- كه قوام پايهگذار آن بود- مخالفت كرد.
على منصور پس از طى دوره استاندارى خود به تهران بازگشت و عضو شوراى عالى اقتصاد شد. چندى هم رئيس شوراى عالى برنامه كشور بود.
تا اينكه در فروردين ١٣٢٩ بار ديگر به نخستوزيرى برگزيده شد. از جمله مسائل مهم اين دوره نخستوزيرى او لايحه الحاقى نفت «گس- گلشائيان» بود كه وى آن را در ٢٨ خرداد ١٣٢٩ براى تصويب به مجلس برد اما با مخالفت نمايندگان اقليت مجلس روبهرو شد. نمايندگان تصويب لايحه را برابر با تسليم كامل ايران به منافع خارجى دانستند، بنابراين ضمن رد اين لايحه رأى به بركنارى نخستوزير دادند.
محمد رضا شاه نيز در پى اين نظر، منصور را در ٥ تير ١٣٢٩ علىرغم تلاشهاى وى براى ابقاى خود بركنار ساخت. پس از آن منصور به ايتاليا رفت و تا خرداد ١٣٣١ سفير ايران در رم شد. سپس در آبان ١٣٣٢ به سفارت ايران در تركيه رفت كه علاوه بر آن سفارت ايران در يونان را نيز سرپرستى مىكرد. وى تا آبان ١٣٣٦ در آنكارا بود. مدتى هم سفير سيار ايران در دول اروپايى شد. در آبان ١٣٤٢ به عنوان نماينده دائمى ايران در دفتر سازمان ملل متحد به ژنو رفت و تا خرداد ١٣٤٧ در آنجا اقامت گزيد. او فراماسون و عضو لژ بيدارى ايران بود. على منصور در ١٧ آذر ١٣٥١ درگذشت. (مكى، تاريخ بيست ساله، ج ٦، ص ٢٧٤؛ زرگر، تاريخ روابط سياسى ايران و ...، صص ٤٤١- ٤١٥).
______________________________
(٨). فرمانفرما، گزيدهاى از مجموعه اسناد
...، صص ١٠٢٠ تا ١٠٢٤.
(٩). همان، صص ١٠١٩ و ١٠٢٠.
(١٠). سيلاخور مخفف سيلابخور بزرگترين زمين هموار استان لرستان در غرب ايران است كه بيشترين مساحت شهرستانهاى بروجرد و دورود را دربرمىگيرد. بنابر آثار موجود، اقوام مهاجم، هجومهاى گستردهاى به اين ناحيه داشتهاند. سيلاخوريها در افواج نظامى سابق ايران و هنگام جنگ به تهور و جنگاورى مشهور بودهاند. سيلاخور به دو بخش سيلاخور بالا (عليا) و سيلاخور پايين (سفلى) تقسيم مىشود. سيلاخور بالا از جنوب ملاير و شرق نهاوند شروع شده تا حوالى بروجرد ادامه مىيابد و هماكنون مركز عمده آن شهر اشترينان است. سيلاخور پايين هم بخش اصلى دشت سيلاخور است كه از بروجرد شروع شده و در جهت جنوب شرقى تا دورود پيش مىررود. اين نواحى به دليل وجود آب فراوان، خاك خوب و زمين هموار از كشاورزى پررونقى برخوردار بوده است.
دورود و چالان چولان از مناطق پرجمعيت سيلاخور است. در اواسط خرداد ١٣٠١ قواى نظامى غرب به فرماندهى اميراحمدى به اين ناحيه هجوم برد و پس از چند ماه زدوخورد آنجا را تسخير كرد.
(دايره المعارف فارسى، ج ١، ص ١٤١٣؛ والىزاده معجزى، تاريخ لرستان، صص ٦١- ٣١).
(١١). اسناد نخستين سپهبد ايران ...، ص ٣.
(١٢). فرمانفرما، گزيدهاى از مجموعه اسناد ...، ج ٣، صص ١٠٢٦ و ١٠٢٧.
(١٣). جنبش ميرزا كوچك خان بنابر ...، ص ١٥٨.
(١٤). همانجا.