روز شمار تاريخ معاصر ايران - فراهانى، حسن - الصفحة ١٤١
سهشنبه ٩ خرداد ١٣٠١/ ٣٠ مه ١٩٢٢/ ٢ شوال ١٣٤٠
* تشكيل جلسه خصوصى مجلس شوراى ملى
امروز عصر جلسه خصوصى نمايندگان مجلس شوراى ملى براى تصميمگيرى درباره بحران پيش آمده در دولت تشكيل شد. در اين جلسه گفته شد كه شاه از استعفاى دوم مشير الدوله اطلاع ندارد؛ چون تلگرامى در اين مورد مخابره نشده است.
تصميم گرفته شد تلگرامى از طرف مجلس شوراى ملى به احمد شاه فرستاده شود و ضمن دادن خبر استعفاى قطعى مشير الدوله «رفع بحران را تقاضا كنند.» ١ پيش از تشكيل اين جلسه خصوصى و هنگامى كه فراكسيونها در شرف تشكيل بودند عدهاى از نمايندگان اقليت، اصلاحطلب و بىطرف قطعنامهاى راجع به تشكيل حكومت مقتدر و فعال نوشتند و به امضاء ٢٥ تن از نمايندگان رساندند. اين نمايندگان تصميم گرفتند تمام فراكسيونها منحل شده، فراكسيون متحد تازهاى تأسيس شود كه عملى نگرديد. ٢
* نامه وصيتگونه لرد كرزن به سرپرسى لورن وزيرمختار انگليس در تهران
كرزن وزير خارجه انگليس نامهاى بلند، كه در واقع يك دستور العمل سياسى براى كار در ايران بود، براى سرپرسى لورن وزيرمختار جديد انگليس در تهران فرستاد و در آن ضمن گلايه از موقعيت پيش آمده كه عمدتا مربوط به شكست قرارداد ١٩١٩ بود نوشت كه در ده سال گذشته ميليونها ليره خرج كرديم، عمر صرف كرديم، اما با چه نتيجهاى؟ كرزن صرف اين هزينهها را براى استقلال (!) ايران ياد كرد و گفت حيثيت و نفوذ بريتانيا در ايران كاملا از بين رفته و بريتانياى كبير آنچنان كه مىبينيم منفور خاص و عام شده. كرزن هفت عامل داخلى و خارجى را عامل وضعيت پيش آمده خواند و براى هريك توضيحى نوشت. كرزن به لورن تأكيد كرد كه هدف اصلى تو بايد اين باشد كه بگردى، ايرانيان فهميده، صاحب تميز و وطنپرست را پيدا كنى. مبادا اغفال شوى و خود را با عجله به آغوش اولين وزيرى كه به سراغت آمد، بيندازى. وزراء و رجال معلوم الحال ايران داخل آدم نيستند.
كرزن با توهين فراوان به دولتمردان ايران از لورن خواست فقط مواظب باشد كه هيچوقت سرش را در مقابل يك ايرانى خم نكند و هرگز نگذارد كسى بويى از اين حقيقت ببرد كه ما از وضع كنونى ايران ناراحت هستيم. ٣
* آمادگى كرمانشاه براى استقبال از وليعهد
محمد حسن ميرزا وليعهد و برادر احمد شاه كه از اروپا حركت كرده و به مناطق مرزى ايران رسيده بود، امروز وارد قصر شيرين شد. ٤ به همين مناسبت سردار سطوت نيز امروز وارد همين منطقه شد تا تشريفات مرسوم را به عمل آورد. ٥
* بيمارى مصدق والى آذربايجان
امروز مصدق السلطنه والى آذربايجان سخت مريض شد.
تعدادى از پزشكان بر بالين او حاضر شدند و بيمارى او «كاتار مزمن و لدرن ژيت تشخيص داده» و دستور دادند چند روزى استراحت كامل كرده، «ابدا تكلم ننمايد.» ٦
______________________________
(١). روزنامه ايران، شم ١١٤٥، ص ١.
(٢). مكى، تاريخ بيست ساله ايران، ج ٢، ص ١٠٢.
(٣). شيخ الاسلامى، سيماى احمد شاه قاجار، ج ٢، صص ٣٨٠ تا ٣٨٣.
(٤). روزنامه ايران، شم ١١٤٥، ص ٢.
(٥). روزنامه شفق سرخ، شم ٣٠، ص ٢.
(٦). روزنامه اتحاد، شم ١٧٢، ص ٢. مصدق السلطنه كه تا اوايل بهمن ١٣٠٠ وزير ماليه دولت قوام السلطنه بود، در ٢٨ بهمنماه آن سال به اصرار مشير الدوله كه بعد از سقوط كابينه قوام رئيس الوزراء شده بود والى آذربايجان گرديد. به نوشته مصدق وى به شرطى حاضر به قبول اين مأموريت شده بود كه قواى انتظامى زيرنظر شخص او باشد. رضا خان هم به او قول داد كه فرمانده لشكر آذربايجان خود را مطيع او بداند. (آخرين سنگر آزادى، ص ٤٨٦).