در پى رسيدن گزارشهايى از دست‌اندازيهاى طايفه زلّقى در اطراف كاشان (ر. ك: ٢٠ ارديبهشت) و انعكاس آن از طرف وزارت داخله به وزارت جنگ، امروز وزارت جنگ در نامه‌اى به اصفهان از اميرلشكر جنوب خواست كه اقدامات لازم را براى جلوگيرى از غارت و چپاول اين طايفه در آن نواحى به عمل آورد. ١

* انعقاد قرارداد ميان شركت نفت انگليس و ايران و محمد ناصر خان قشقايى‌

در ميان اسناد موجود در بايگانى ملى اسناد انگليس قراردادى بين شركت نفت انگليس و ايران از يك طرف و محمد ناصر خان ايلخان قشقايى از طرف ديگر وجود دارد كه با چهار ماده و در ادامه قراردادهاى گذشته در چنين روزى منعقد شده است. ٢ احتمالا اين همان قراردادى است كه مأموران ايرانى از آن آگاهى يافته و در مكاتبات خود به مسئولان وزارت امور خارجه و وزارت داخله منعكس كردند. در اين قرارداد خوانين كشكولى تضمين داده‌اند كه اسباب مزاحمت براى طرفين اين قرارداد يعنى كمپانى نفت جنوب و ايلخانى قشقايى فراهم نكنند.

متن كامل اين قرارداد در پاورقى آمده است. اما قرارداد ديگرى نيز در سيزده ماده در دست است كه با ايلخان ياد شده منعقد گرديده كه تاريخ آن نيز مصادف با قرارداد چهار ماده‌اى فوق است. در ماده نهم قرارداد اخير صراحتا به قراردادى كه شركت نفت انگليس و ايران با خوانين كشكولى منعقد كرده اشاره شده است. ٣

______________________________
(١). اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى، پ ٨، ص ٦.

(٢).FO E ٨٤٢ /٥٦٣١ .

(٣). همان. قراردادى است كه فيمابين جنابان شركت نفت انگليس و ايران و جناب آقاى محمد ناصر خان ايلخانى قشقايى اصالتا از جانب خودشان و وكالتا از طرف وراث و اخلاف جانشين خودشان و رؤساء و عشاير قشقايى منعقد گرديده است.

ماده اول: جناب ايلخانى قبول مى‌فرمايد قرارداد مورخ ٢٢ ميزان تخاقوى ايل ١٣٠٠ را كه فيمابين شركت مذكوره و خوانين كشكولى منعقد گرديده است تصديق فرمايد به شرط اينكه:

اولا خوانين مذكورين جميع اوامر و تعليمات جناب ايلخانى را از هر حيث اطاعت و انقياد كنند و ابدا از اجراى وظايف و ... خودشان نسبت به جناب معظم‌اليه تخلف نورزند.

ثانيا خوانين مذكورين ماليات خود را برحسب قواعدى كه ميان عشاير خودشان مرعى و معمول است به جناب ايلخانى بپردازند و به هيچ‌وجه از تأديه آن فروگذار ننمايند.

ثالثا هرگاه از اجراى يكى از آن دو شرط مذكور فوق فروگذار كردند شركت به هيچ‌وجه از خوانين مذكورين طرفدارى نكند.

ماده دوم: جناب ايلخانى تعهد مى‌فرمايد كه مادامى كه خوانين مذكورين آن شروط مذكوره را كه در ماده اول ذكر شده است كاملا اجرا و مرعى بدارند ايشان نيز در حق خوانين مذكورين التفات و محبت داشته باشند و ايشان را مورد قهر و غضب خود نسازند.

ماده سيم: شركت تعهد مى‌كند كه آن صد سه از اسهامى را كه برحسب قرارداد مذكور به خوانين كشكولى داده بود به خود جناب ايلخانى بدهد و فقط همان مبلغ ده هزار و ششصد و شصت و هشت تومان را كه كمپانى برطبق قرارداد مذكور براى خوانين مذكورين معين كرده بودند به خوانين بپردازند.

ماده چهارم: جناب ايلخانى تعهد مى‌كند كه خوانين كشكولى نيز شروطى را كه در ماده سوم ذكر شده است اطاعت نموده و اسباب تصديع و زحمت شركت نشوند.

به تاريخ ٢٢ شهر رمضان المبارك ١٣٤٠ مطابق ٢٠ ماه مى ١٩٢٢ تحرير شد. اين قرارداد كه داراى مواد چهارگانه از طرف فرزندى محمد ناصر خان با شركت نفت انگليس و ايران بسته شده ممحض و صحيح است.

اسماعيل قشقايى‌

حقيران اين مقاوله را اصالتا از جانب خود و نيابتا از طرف ساير خوانين كشكولى كه قرارداد مورخ ٢٢ ميزان ١٣٠٠ را امضا كرده‌اند تصديق نموده متعهد مى‌شويم كه نه خودمان و نه ايشان اسباب اشكال و اعتراض براى شركت و ايلخانى فراهم نياوريم.

٢٢ رمضان المبارك ١٣٤٠

چاكر غلامحسين كشكولى چاكر هادى كشكولى‌