جدید باید به جای سنّتهای قدیم بیاید. حالا یک نفر در آنِ واحد بگوید من می‌خواهم عضو هر دو حزب باشم. آدمی که بخواهد عضو هر دو حزب باشد عضو هیچ حزب نیست، برای اینکه اگر به راستی بخواهد عضو هر دو باشد، چنانچه بخواهد به مرامنامه و آئین‌نامه یک حزب ایمان داشته باشد نمی‌تواند به دیگری ایمان داشته باشد. بله، این که کسی بخواهد صوری عضو هر دو حزب باشد، از هر دو استفاده کند و هر دو را بچاپد، مسئله دیگری است.

داستان تضاد دو روزنامه

شنیدم که حدود چهل سال پیش دو روزنامه با یکدیگر رقیب بودند و به همدیگر فحش می‌دادند. هر کدام وابسته به یک حزب بودند. این به آن فحش می‌داد و آن به این فحش می‌داد. اتفاقآ هیچ‌کدام از مدیران این روزنامه‌ها خودشان قلم رسا و گویایی برای این فحاشی و سرمقاله‌نویسی نداشتند. یکی از اینها رفته بود شخصی را انتخاب کرده و به او گفته بود تو بیا هفته‌ای یک مقاله بنویس، من به تو این قدر پول می‌دهم ولی به شرطی که خیلی داغ بنویسی. دیگری هم اتفاقآ به همین شخص مراجعه کرد. او از کار این خبر نداشت و این از کار او. او هفته‌ای دو مقاله می‌نوشت. در یک مقاله، فحش از زمین و آسمان پیدا می‌کرد به این مدیر روزنامه می‌داد و در مقاله دیگر به آن مدیر فحش می‌داد. تا اینکه یک روز که یک مقاله برای این روزنامه نوشته بود و یک مقاله برای آن روزنامه، اشتباهآ مقاله هر روزنامه را در پاکت روزنامه دیگر گذاشت و فرستاد. آن دو مدیر هم به اطمینان اصلا مقالات را نمی‌خواندند. روز بعد که دو روزنامه منتشر شد دیدند که این روزنامه به خودش فحش داده و آن روزنامه هم به خودش فحش داده، هر دو به خودشان فحش داده بودند! حالا اگر انسان بخواهد این طور کار کند می‌شود در دو جا نام‌نویسی کند که به هیچ‌کدام ایمان نداشته باشد. این یک نوع تضاد است.

تضاد میان ناقص و کامل

ولی یک نوع تضاد است که تضاد یک طرفی است (این خیلی عجیب است) یعنی از یک طرف تضاد هست و از طرف دیگر تضاد نیست و آن تضاد میان ناقص و کامل است. اگر ما دو چیز داشته باشیم که یکی ناقص‌تر باشد و یکی کاملتر، از طرف ناقص تضاد با کامل هست ]ولی از طرف کامل تضاد با ناقص نیست[ یعنی اگر انسان، ناقص را انتخاب کند از کامل محروم است ولی اگر کامل را انتخاب کند ناقص را هم دارد. میان ناقص و کامل چنین تضادی هست. تضاد مادیت و معنویت به معنی واقعی از قبیل آن تضادهایی که از دو طرف یا این را باید گرفت و آن را رها کرد یا آن را باید گرفت و این را رها کرد نیست، بلکه از نوع تضاد ناقص و کامل است؛ یعنی معنویت