سرزمین کلمه «بارَکنا» گفته است: سُبْحانَ الَّذی اَسْری بِعَبْدِهِ لَیلا مِنَ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ اِلَی الْمَسْجِدِ الاَْقْصَی الَّذی بارَکنا حَوْلَهُ[١] . «بارَکنا حَوْلَهُ» یعنی اطرافش را مبارک کردیم، پر خیر و برکت کردیم.

البته بعدا عرض می‌کنیم که آیا این سرزمین از جنبه دیگری نیز پر خیر و برکت هست یا نه، ولی به هر حال از این جنبه که سرزمین حاصلخیز و پر محصولی است سرزمین پر برکتی است. اما از جنبه معنوی چطور؟ آیا سرزمینها فی حد ذاته از جنبه معنوی با یکدیگر فرق دارند؟ یعنی قطع نظر از هر حادثه و واقعه‌ای که در آنها واقع شده باشد، قبل از آنکه انسانی در عالم به وجود بیاید، آیا این سرزمینها ذاتا با یکدیگر فرق دارند؟ مثلا آیا محل کعبه قبل از اینکه آدمی در دنیا پیدا بشود و قبل از اینکه ابراهیم و اسماعیلی پیدا بشوند و آن را «اَوَّلَ بَیتٍ وُضِعَ لِلنّاسِ»[٢] قرار بدهند، خود این نقطه زمین با نقطه‌های دیگر ذاتا فرق می‌کند یا نه؟ اگر ذاتا فرق نمی‌کند آیا بالعرض فرق می‌کند یا نه؟

جواب این است: از نظر معنوی نه اجزاء زمان و نه اجزاء مکان ذاتا هیچ تفاوتی با یکدیگر ندارند. این گونه نیست که یک زمین از نظر معنوی با برکت و طیب و خیر باشد و زمین دیگری خبیث، بلکه همه سرزمینها از این جهت علی‌السویه‌اند. ولی گاهی به واسطه یک امر عارضی و عرضی، یک سرزمین تبدیل می‌شود به یک سرزمین مبارک. مثال ساده‌اش این است: فرض کنید شما برای زمینی که مثل همه زمینهای دیگر است صیغه وقف می‌خوانید و این زمین، می‌شود مسجد و معبد. از همان ساعتی که شما صیغه وقف خواندید و اینجا شد معبد، دیگر با همسایه‌اش فرق کرد. یعنی اگر مثلا زمینی که چسبیده به این زمین است تنجیس بشود، بر کسی واجب نیست آن را تطهیر کند، ولی این زمین تنجیس کردنش حرام است و اگر نجس بشود بر همه افراد واجب است که آن را تطهیر کنند. یعنی این زمین برای خودش آداب و احترامی پیدا می‌کند، چون مسجد شده. قبلا هم همین زمین بود، نه خاکش را عوض کرده‌اند نه سنگش را، ماده همان ماده است، ولی از وقتی که مسجد شد، دیگر مثلا در آن، حرف دنیا زدن مکروه است، در حالی که در جاهای دیگر مکروه نیست، یا مثلا شعر خواندن در آن مکروه است، در حالی که در جاهای دیگر مکروه نیست. برای خودش یک سلسله آداب پیدا می‌کند مخصوص به خودش؛ یعنی مبارک شد، فقط به همین دلیل که ما آن را مسجد قرار دادیم.

سرزمینها هم همین طور است. البته خداوند متعال از ازل می‌داند که فلان سرزمین به چه دلیل محل برکت می‌شود. اینکه در علم خدا این سرزمین مبارک بوده یک مسئله است، و اینکه خودش

[١] . اسراء / ١.

[٢] . آل عمران / ٩٦.