آگاه کردن دارد[١] . ولی گاهی شخصی است که استحقاق آگاه کردن ندارد و او را رها می‌کنند تا با همین نقشه‌اش زمین بخورد و نتیجه مکر و نیرنگش را ببیند، و این یعنی همان «یخادِعونَ اللهَ وَ هُوَ خادِعُهُمْ[٢] » و «یخادِعونَ اللهَ وَ الَّذینَ امَنوا وَ ما یخْدَعونَ اِلّا اَنْفُسَهُمْ[٣] ». یعنی اینها که چنین نقشه‌ای می‌کشند خیال می‌کنند که دیگری را فریب داده‌اند، در صورتی‌که در واقع فقط خودشان را فریب داده‌اند چون ضرر بیشتر را خودشان برده‌اند. انسان هیچ‌گاه نمی‌تواند ـ العیاذبالله ـ خدا را گول بزند. انسان به این کوچکی نمی‌تواند با نظامات کلی عالم نیرنگ‌بازی کند. حافظ چه خوب می‌گوید :

صوفی نهاد دام و سر حقّه باز کرد بنیاد مکر با فلک حقّه‌باز کرد

بازی چرخ بشکندش بیضه در کلاه زیرا که عرض شعبده با اهل راز کرد

حداکثر کاری که انسان می‌تواند بکند این است که انسانی مثل خودش را فریب دهد و الّا انسان نمی‌تواند قوانین این عالم را فریب دهد. مثل[٤] این که کسی بگوید «من طب را فریب می‌دهم». انسان طبیب را می‌تواند فریب بدهد ولی طب را نمی‌تواند فریب بدهد. طبیب را به این صورت می‌تواند فریب بدهد که سؤالاتش را با دروغ جواب بدهد تا طبیب بر اساس اظهارات او نسخه بپیچد. ولی آیا طب را که یک قانون از قوانین عالم و خلقت است می‌توان فریب داد؟ آن وقتی که انسان خیال می‌کند طبیب را فریب داده، در واقع خودش را فریب داده، چون طب را نمی‌شود فریب داد. پس کسی که طبیب را فریب می‌دهد، در همان حال خودش را فریب داده؛ یعنی فریب دادن طبیب عین فریب دادن خودش است.

همان طور که طب قانون است و قانون را نمی‌شود فریب داد، دین خدا هم قانون است. اگر انسان به خیال اینکه خدا را فریب دهد علیه دین خدا قیام کند، در همان حالِ قیامش علیه دین و مصالح دین، در واقع خودش را فریب داده؛ چون خدا را که صاحب این قانونهاست نمی‌شود فریب داد. فقط زمان می‌خواهد ]تا این مطلب معلوم شود.[ کسی که فکر می‌کند طبیب را فریب داده و نسخه عوضی گرفته، آن وقتی که در بستر افتاد و نفسهایش به شماره افتاد می‌فهمد که درواقع خودش را فریب داده.

لذا قرآن می‌فرماید: آنها مکر می‌کنند مکر کردنی و ما هم مکر می‌کنیم مکر کردنی (ولی مکر ما همان عملکرد قانون ماست.) فَمَهِّلِ الْکافِرینَ تو فقط به آنها مهلت بده، فقط زمان می‌خواهد که ببینی مکرشان با خودشان چه می‌کند. اَمْهِلْهُمْ تأکید می‌کند: باز هم مهلت بده. رُوَیدآ فقط اندکی

[١] . به این صورت كه دیگری به او بگوید اشتباه می‌كنی و این نقشه به ضرر توست، و یا حتی به زور او را منع كند.

[٢] . نساء / ١٤٢.

[٣] . بقره / ٩.

[٤] . در مقام مثال عرض می‌كنم.