همین آیات، منشأ اصطلاحات اهل عرفان شده که معنویت را با می و معشوق و جام و امثال اینها تعبیر می‌کنند. در کلمات امیرالمؤمنین، کلمات ائمه و دعاها نیز زیاد داریم که مقامات معنوی با الفاظ شراب و مشروب و خمر و امثال اینها بیان شده باشد. مثلا در نهج‌البلاغه تعبیر حضرت راجع به مردمی که در زمان حضرت حجت هستند و در آن وقت به یک حدّ کمال عقلانی و فکری می‌رسند، این است: وَ یغْبَقونَ کأْسَ الْحِکمَةِ بَعْدَ الصَّبوحِ. (صبوحْ[١] جام صبحانه را می‌گویند و غبوقْ جام شبانه.) حضرت می‌فرماید: «آنها جامهای صبوح حکمت را بعد از جامهای غبوق می‌نوشند؛ شب جام می‌نوشند و صبح جام می‌نوشند.» از همین جامهایی تعبیر کرده که در مورد شراب می‌گویند، چون صبوح و غبوق را در مورد شراب می‌گفته‌اند، ولی ایشان در مورد حکمت به کار برده‌اند: «صبحگاهان جام حکمت می‌نوشند و شامگاهان بعد از آن، باز جام حکمت می‌نوشند.»

دعاهای امام زین‌العابدین (سلام الله علیه)

دیروز روز شهادت وجود مقدس زین‌العابدین (سلام الله علیه) بود. یکی از با ارزشترین میراثهایی که برای مسلمانان باقی مانده است و در دست شیعه است ـ اگرچه آنچنان که باید، قدرش را نمی‌دانیم ـ دعاهای امام زین‌العابدین و معارف و حقایقی است که ایشان در حال دعا ذکر کرده‌اند[٢] .

دعای ابوحمزه ثُمالی که یکی از دعاهای سحر ماه مبارک رمضان است و دعای بسیار مفصلی است، نمونه‌ای از این دعاهاست. افسوس که این دعاها شرح نشده است و اگر شرح بشود، عجیب است. در همین دعای ابوحمزه می‌فرماید: ]اَللّهُمَّ اِنّی اَجِدُ سُبُلَ الْمَطالِبِ اِلَیک مُشْرَعَةً[ وَ مَناهِلَ الرَّجاءِ اِلَیک مُتْرَعَةً. پروردگارا منهل‌های تو برای کسانی که وارد آن بشوند پر از آب است. («مَنْهل» به آن قسمتهایی از کناره‌های رودخانه‌های بزرگ ـ مثل فرات ـ گفته می‌شود که حالت سراشیبی دارد و انسانها و حیوانها می‌توانند بروند و استفاده کنند و سیراب شوند.)

[١] . اصطلاح عربی است كه بعد در زبان فارسی هم آمده. حافظ می‌گوید :می صبوح و شكر خواب صبحدم تا چندبه ورد نیم شبی كوش و گریه سحری

[٢] . نمی‌گویم ایشان می‌خواسته‌اند اینها را بگویند و به شكل و صورت دعا در آورده‌اند (العیاذ بالله)؛ این تعبیرغلطی است.